فال

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ

اس ام اس عاشقانه

درآمدی بر فهرست نویسی نسخ خطی(5) - نمایه


نمایه
 
پيوند ها

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ سه‌شنبه ٢٥ فروردین ۱۳۸۸ توسط نمایه

درآمدی بر فهرست نویسی نسخ خطی (بخش پنجم)

دکتر محمود یزدی مطلق ( فاضل )

اقسام صحّافی

صحافی را دو نوع می­توان دانست : یکی دستی و دیگری ماشینی و یا به عبارت دیگر ، صحافی سنتی صحافی مدرن .

الف ) صحافی دستی یا سنتی ؛ در این روش کتابها به وسیلۀ دست شکافته می­شود . اگر ورقهای پاره شده­ای وجود داشته باشد به وسیلۀ چسب ، و با کاغذ همرنگ کاغذ کتاب وصالی می­شود . سپس اوراق ، ته­دوزی و یا به اندازۀ سوزن ، اره می­شود و با سوزن و نخ ، دوخته و پس از آن آستر می­گردد . آنگاه پشت دوخته شده سر پشم زده می­شود که به هم بچسبد بعد از خشک شدن اضافات سه بره بریده می­شود تا کتاب صاف گردد . بعد از آن عطف کتاب و گرد کرده آنگاه زیر پرس بسته و سفت می­گردد بعد به اندازه کتاب مقوا را بریده و روی مقوا روکشی از چرم یا جنس دیگری به رنگهای مختلف ، جلد می­شود . بعد از جلد شدن ، آستر می­گردد و پس از چسباندن آستر به جلد اصلی و خشک شدن آن به وسیله دست ، طلاکوبی می­شود . کتابهای خطی به وسیله دست صحابی می­شوند .

ب ) صحافی ماشینی ؛ در این نوع کتابها به وسیله دستگاههای مخصوصی صحافی می­شود که عموماً ویژه کتابهای چاپی می­­باشند . به این صورت که ابتدا ، کتابها به قسمت ماشین تاکنی حمل می­شود ، پس از تاشدن ، داخل خانه­های ماشین ، چیده می­شود و به وسیله فوتکهایی که در ماشین هست ، فرمها تکفیک می­شود . بعد روی هم انباشته شده ، در ماشین دیگر قرار می­گیرد و ته آن چسب می­خورد و جلد می­شود . ­

صحافی عطف کتاب

عطف کتاب را به صورت ته چسب و با پفراژ و منگنه ، و یا به شکل مفتول دوزی و یا ته دوزی صحافی می­گردد .

انواع ماشینهای صحافی

ماشین برش و برش سه طرف بر

ماشین تاکنی

ماشین رویه کنی

ماشین مقوابری

پرس دستی

ماشین منگنه زنی یا سوراخ کن

ماشین پفراژ

ماشین مفتول دوزی

پرس طلاکوبی

ماشینهای صحافی اغلب ، ساخت آلمان هستند و احیاناً ساخت چکسلواکی و دیگر کشورها . امروز مشهورترین نوع ماشین صحافی کلبوس (( COLBUS است که یک کتاب پرصفحه را با کیفیت عالی به ترتیب تا کرده ، ته دوزی ، جلد و زرکوب می­نماید .

روکش جلد

الف ) در گذشته اغلب جلدها از چرم تهیه می­شده است و حیواناتی که از پوست آنها جهت جلد استفاده می­­شده ، بز ، گوسفند ، میش ، گاو ، گوساله ، اسب ، شتر ، الاغ بوده­ است .

اما چون گله­­های بز به وفور در سرتاسر جهان اسلامی یافت می­شد ، بیشتر جلدها از چرم و پوست بز تهیه شده و پس از دباغی به آن تیماج « گفتند ». بعد از آن از چرم پوست دباغی شده میش برای جلد کتاب استفاده می­کردند که به آن « میشن » گویند . و احیاناً از پوست نازک گوساله جلد می­ساختند که به آن « شبرو » گویند . و بعضی اوقات از چرم پوست دباغی شده گردۀ کره الاغ ، که شامل دانه­های برجستۀ لطیف است ، جلد می­ساختند و به آن « ساغری » می­گفتند که مستحکمترین جلدها است و مانند چوب استوار است .

ب ) گاهی هم روی جلدها را با چیزی جز چرم می­پوشاندند که این هنر از دوره صفویه به بعد معمول گردیده است ، از جمله :

جلدهای زری دوزی است که با پارچه زری که وسیله کارگاههای مخصوص به دست زری بافان و نقش بندان ماهرانه شده ، تزیین یافته است .

قلمکار : برای روکش بعضی از جلدها از پارچه­های قلمکار که وسیله صنعتگران اصفهانی ساخته می­شد ، استفاده می­کردند .

ترمه : از دوره زندیه و قاجار برای روکش بعضی از بیاضهای ادعیه و اغلب کتب مقدس استفاده می­شد و پارچه آن در اصل از ابریشم و پشم و نخ است ، اما اکثر پشمی است که دارای و بته­ها و نقشهای متعدد است .

انواع جلد ها که امروز به کار می­رود : 1 - گالینگور فرنگی 2 - نیم چرم 3 - تمام چرم 4 - شبرو ایرانی 5 - شبرو فرنگی .

تزئینات روی جلد

برای تزئین جلد کتاب ، طرق مختلفی به کار می­رفت . چرم زیر فشار قرارداده می­شد و طرحهایی بر روی آن طلا یا بدون طلا نقش می­بست . تزیین و آرایش ، منحصر به جلد خارجی کتاب و لبۀ آن نبود ، بلکه قسمت داخلی جلد یا آستر آن معمولاً تزیین و نقاشی می­شد که برخی از آنها به شرح زیر است :

ضربی یا کوبیده

به این صورت است که اول طراح یا مذهب ، طرح یا مذهب ، طرح مورد نظر را روی دو قطعه فلز برنجی ضخیم به نام « نر و ماده » با قلم مو که از دم گربه تعبیه شده با مرکب یا رنگ سفید طراحی می­نماید . بعد از آن ، حکاک یا قلمزن استاد ، بوم برنج را با قلم و چکش گود می­نماید تا نقشه کاملاً بر­جسته شود . بعد نقشۀ روی برنج ماده را حکاکی می­نماید تا زیر و رو و حرکات و سایر مشخصات آن ظاهر گردد .

بعد از صحاف ، این دو قطعه برنج نر و ماده را داغ کرده و با چکش در روی چرم یا تیماچی که قبلاً در آب ، خیس کرده و نم برداشته می­کوبد . به طوری که قالب ترنج در محل ترنج که وسط جلد است و قالب لچکی و کتیبه­ها را در جای خود ، روی جلد قرار می­دهد . البته باید قالبها را به اندازه ای داغ کند که چرم را نسوزاند .

بعد از آن جای نقوش به صورت فرورفتگی و برآمدگی نمایان می­شود . در صورتی که تمایل داشته باشد می­تواند بعد از آن ، روی آن را با ورق زر یا محلول طلا بیاراید . معمولاً نقوش ضربی در روی جلد و نقوش سوخت و معرق که آسیب­پذیر است ، در داخل جلد ساخته می­شود .

سوخت

نوع دیگر تزیین روی جلد را « سوخت » گویند که اول چرم را می­پزند تا حالت استخوانی به خود گرفته و به رنگ سوخته و تیره در­آید . بعد مذهب ، نقشه را روی کاغذ یا پشت چرم ، با قلم مو ، طراحی می­کند . سپس سوخت و ساز ، با آلتی که به « نقش بر » موسوم است ، با سعی و دقت بسیار ، بوم ان را از نقش ، جدا نموده در محلی که قبلاً در پشت یا داخل جلد به وسیله رنگ یا اطلس خوشرنگ آماده کرده می­چسباند . اگر نقشه روی کاغذ طراحی شده باشد ، باید اول آن را پشت چرم یا تیماج یا ساغری بچسپانند ، بعد از آن این اعمال یاد شده را انجام دهند .

بعد از آن که سازندۀ جلد نقشۀ یاد شده را ساخت ، با « نقش بر » را از نقشه جدا می­کند و در محل مخصوص با ضربه داغ شده محکم بکوبند تا ترنج و سر ترنج و لچکی هر یک در جای خود چسبیده شود . طریق دیگر برای نسخه­های مکرر از یک کتاب متدوال است و آن روش چنین است :

ابتدا قالب ( نر‌و ماده ) را داغ کرده ، آن را‌روی چرم یا میش می­کوبند تا اثر نقش در آن باقی بماند و بوم به آسانی از آلت « نقش بر » جداگردد .

معرق

تزیین معرق ، مانند سوخت است که برروی میشن ، چند طرح و چند رنگ با یکدیگر جفت می­شود . به این صورت که ابتدا مذهب ، طرح مورد حاجتش را در پشت چرم با تیماج یا ساغری ، طراحی می­کند . سپس جلد ساز با ابراز « نقش بر » بوم و نقشه را از یکدیگر جدا ساخته ، چرم یا تیماج یا ساغری را که به رنگ دیگری قبلاً بریده و آماده کرده در آن چسباند . به طوری که بعد از انجام عملیات فوق هیچ فاصله یا درزی بین چرمهای چسبیده شده باقی نماند . و مثل یک قطعه چرم یا تیماج ساده ، نرم و هموار باشد . وقتی طرح را از چرمهای مختلف با « نقش بر » برید و به صورت رگ رگ ( معرق ) پهلوی هم چسباند و چرمها به صورت رگها و عروق درآمد ، آن را جلد « معرق » گویند

. 4 - معرّق­زری

این نوع تزیین به این صورت است که جلد ساز ، اول با « نقش بر » بوم و نقشه را در روی چرم یا تیماج یا ساغر از یکدیگر جدا ساخته ، سپس بجای چرم یا تیماج یا ساغری ، پارچه زردی را که قبلاً به اندازه آن آماده کرده است ، در محل گود شده می­چسباند . این تزیین بسیار نادر است .

5 - روغنی

جلد روغنی در قرن 9 در ایران متداول گردیده و سیر تکاملی خود را‌طی کرده است تا این که در قرن 12و 13 ه به اوج ظرافت و زیبایی رسیده است .

کارهای روغنی که با هنر قلمدان سازی همردیف می­باشد ، به این صورت است که نقاش یا مذهب ، تصاویر مورد نظر خود را در و پشت مقوای جلد ، نقاشی و رنگ­آمیزی می­­کند . سپس با پوششی از روغن کمان ، آن را مخلوط می­دارد .

جلدهای روغنی انواع مختلفی دارد . از جمله یکی از انواع جلدهای روغنی به این صورت است که اول نقاشی یا مذهب ، روی بوم مقوای جلد را با رنگ مورد علاقه رنگ­آمیزی می­کند . بعد از خشک شدن رنگ ، روی آن را با سر پشم ماهی که شفافتر است ، می­آلاید . بعد از ان ورق زر یا زرک ، یعنی خورده های ورق زر را روی سر‌پشم می­پاشد . ممکن است به جای زر از مرغش ملون ( نوعی سنگ سخت است که شیشه را بدان خط می­اندازد و سفید و زرد رنگ است که رنگ سفیدش در جواهر سازی مورد استعمال می­باشد ) استفاده شود . و نیز می­توانند به جای مرغش ، براده های زر و سیم را روی سریشم مزبور بپاشند و روی تمام آن را با مالش روغن کمان محفوظ دارند . این بوم را باید چند مرتبه روغن مالی کنند تا پستی و بلندهایش صاف گردد .

6 - جلدهای ساده

علاوه بر آنچه گفته شد ، در طول تاریخ جلدهای ساده و کم اهمیت دیگری متدوال بوده و هست که عبارتند از : تیماج ، میشن ، ساغری ، و مقوایی که روی آن را کاغذ یا پارچۀ نخی و ابریشمی و زری کشیده باشند .

در جلدهایی که روی آن پارچه ایست ، غالباً مقوا به کار نمی­رود و پارچه ، تمام سطح جلد را نمی­پوشاند . مثلاً اگر روی جلد از ترمه باشد ، آن را در قاب مانندی از تیماج جای می­دهند که آستر آن نیز معمولاً از همان جنس تیماج است .

7 - لولادار

بعضی از جلدهای سوخت و ضربی و تیماج ساده در یک دف جلد ( دف بدون تشدید به معنی چنبری است که پوستی برآن چسبانند و قوّالان ، آن را با انگشت نوازند و الدف تشدید ، به معنی : سو و طرف و کناره باشد ، و در اصطلاح کتابشناسی ، یک روی جلد را گویند )

لبۀ مثلث شکلی دارد که برای حفاظت اوراق کتاب تعبیه شده ، و در روی دف دیگر تا می­شود . اگر اصل جلد تزییناتی داشته باشد ، همان تزیینات در روی این لبه نیز هست .

در تمام اقسام جلدها ، مخصوصاً در جلدهای سوخت ، اگر لولادار باشد فهرست نگار باید به هنگام معرفی آن به لولادار جلد اشاره کند .

تاریخ جلدهای اسلامی

چنانکه اشاره شد ، هنر جلد سازی در جهان اسلام همچون هنر وراقی شکوفا شد و در نقاط مختلف به ساختن آن پرداختند ، که اهم آنها عبارتند از :

جلد های عربی 2 - جلدهای ایرانی 3 - جلدهای ترکی 4 - جلدهای هندی

در سرزمینهای عربی ، چند نقطه به این هنر مشهورند : الف ) مصر و سوریه ، ب ) افریقای شمالی با مغرب ، ج ) یمن و جنوب عربستان .

به طور کلی جلدهای عربی ، بسیار ساده و پرداخت و تزیین آنها کمتر است :

در این گونه جلدها معمولاً به غیر از طلا ، رنگ دیگری به کار نرفته است و این سادگی در طرح که عمدتاً عبارت از نقوش هندسی و گره­بندی و نقوش درهم  بافته است ؛ یکی از جلوه­های دلربای آنها به شمار می­رود .

قدیمی­ترین جلد کتاب از دورۀ اسلامی متعلق به مصر است و تاریخ آن را می­توان بین قرنهای 3 تا 6 هجری دانست . تزیینات این جلدها گره ، و اشکال هندسی متعلق به بعضی از کتب قبطی این دوره است .

صحافی و تجلید در دورۀ ممالیک ، یعنی از قرن 6 هجری به بعد ، دارای طرحهای مشبک هندی است که با نقطه­کوبیهای طلایی تزیین شده است . بعضی دیگر از جلدهای این دوره دارای طرح ترنجی در وسط و اشکال و کل از چرم نازک تهیه شده و روی زمینۀ رنگی قرار گرفته ، و یا نقوش تزیینی مدور به کار مغرب است . و شماری با طرح ستارۀ هشت پر ، که در آن دوره معلول بوده و یا ستاره ششپر یا ستاره داوود بسیار متدوال بوده است . البته در آن دوره از تاریخ اسلام ، مثل امروز این علامت با یهودیت ارتباط مستقیم نداشت .

نمونه­هایی از این جلدها در کتابخانۀ بریتانیا و واشنگتن موجود است .

از بهترین کار­های صحافی و تجلید کتاب که تاکنون دیده شد ، جلدها و صحافیهای ایرانی دورۀ تیموری است که در آن زمان رهبری هنر در جهان اسلام به سمت شرق گرایش پیدا کرد و از مصر و سوریه به ایران منتقل شد ، و برخی تغییرات اساسی رخ داد . اسلوبهای تازه و پیشرفته نیز در ساختن کتاب ارائه شد و در زمینه تزیین ، گامهای بزرگی در نوآوری برداشته شد . مثلاً روش قدیمی تزیین ساده ، کمال یافت و سرانجام ، فنون ظریفتر و پرداخته تر جایگزین آن شد .

هرات پایتخت تیموریان ، بعد از سمرقند دومین مرکز فرهنگی ایرانی شد .

بایسنقر میرزا که در دربار پدر خود ، شاهرخ میرزا ( 851 - 807ه ق ) وزیر بود ، یکی از بزرگترین کتاب دوستان در جهان اسلام بوده و فرهنگستان و کتابخانه­ای را بنیان نهاد که سرآغاز مرحلۀ تازه­ای در تکامل کتاب سازی ایران به شمار می­آید .

این فرهنگستان که بیش از یکصد سال دوام یافت ، استادانی در زمینۀ هنر کتاب­سازی پرورش داد که آموخته­های خود را در اصول و قواعد هنری به دربار صفویه در اصفهان و تبریز و همچنین بعدها به خاندان گورکانیان هند در هندوستان و به عثمانیان در قسطنطنیه انتقال دادند .

امیران ولایات به رقابت با بایسنقر پرداختند و در نتیجه شهرهایی نظیر مرو ، سمرقند ، بلخ ، مشهد و نیشابور نیز همگی نقشی در تکامل سبک ایرانی به عهده گرفتند . در این دوره ما شاهد خلق شکلها و قالبهای هنری فراگیرد در سرتاسر بخشهای عظیم جهان اسلام هستیم . بین شهرها نیز مبادلاتی می­شد . چون سرپرست صنعتگران هرات ، خوشنویسی بود به نام جعفر تبریزی که گزارشهایی برای بایسنقر تهیه می­کرد و در یکی از این گزارشهایش به تاریخ 831ه ق ، که فعلاً در موزه توبقایی سرای در استانبول نگهداری می­شود ، در چهار مورد به هنر جلد سازی اشاره کرده است .

در دورۀ صفویه ( 1149 - 908ه ق ) جلد کتاب با اشتیاق زیادتری تزیین می­شد و طلاکاری بیش از این در آن به کار می­رفت . بعضی از طرحهای تزیینی ، کلیۀ سطح جلد را می­پوشانید و در مواردی دیگر ، طرح تزیینی در داخل یک شکل ترنجی یا در قسمتهای دیگر قرار داشت .

جلد قرآن مترجم شماره ( 110 ) کار علی اشرف در 1115ه ق و نیز جلد بسیار نفیس قرآن شماره ( 228 ) با رقم احمد تبریزی مورخ 117ه ق . و جلد روغنی قرآن شماره ( 175 ) به خط احمد تبریزی مورخ 1132هق . و جلد قران شماره ( 1583 ) کار آقا صادق مورخ 1107ه ق ، که جملگی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می­شوند ، یادگاری از این دوره است . شواهد موجود به ما نشان می­دهد که ابداع نقاشی روغنی ( لاکی ) بعد از سال 932ه ق . در روزگار شاه طهماسب اول پدید آمده است . گویا اولین جلد روغنی ، روی زمینه چرم یا ورق پوستی که سخت با گل سفید اندود شده بود ، تهیه شده است . ولی از آنجا که رنگ روی چرم به آسانی ترک بر­می­دارد ، برای این گونه جلدها اکثر مقوا به کار می­رفت .

قبل از آن که هنرمند ، طرح خود را با آب رنگ نقاشی کند ، مقوا را با سنگ گچ یا گل سفید می­پوشاندند و صیقل می­دادند و لایه­ای از روغن بی­رنگ بر آن می­کشیدند . پس از آن که اثر نقاشی تمام و خشک می­شد ، آن را با چندین لایه روغن جلا می­پوشاندند ، تا ثابت و محفوظ شود از قرن 11 هجری به بعد ، ترکیب طرحها به تدریج ظرافت خود را از دست داد و خطوط ، خشن تر شد .

عصر قاجاریه ( 1344 - 1201 ه ق ) مخصوصاًٌ زمان فتحعلی شاه ( 1250 - 1212 ه ق )، دوره استیلای هنر اروپا و کاربرد رنگهای نسبتاٌ خام است .

جلد کتاب در این دوره ، ادامه اسلوب صفوی است . اما فن استفاده از لاک بیشتر به کار رفته است . تزیینات و طرحها معمولاً طرحهای گل طبیعی است که با رنگهای روشن نقاشی شده است . برای مثال جلد قرآن شماره 1539 ردیف 155 کتابخانه آستان قدس رضوی ، روغنی دورو و سیاه قلم ( مورخ 1300 ه ق ) و جلد قرآن شماره 1578 ردیف 186 ، روغنی ، ساخت میرزا احمد مذهب ( 1262ه ق .) و جلد روغنی قرآن شماره 125 ردیف 193 آستان قدس ، کار میرزا فتح الله شیرازی ( 1288 ه ق .) و جلد روغنی قرآن شماره 138 ردیف 204 ، ساخت عزیز مغل ( 1230ه ق .) و جلد روغنی قرآن شماره 1525 ردیف 212 آستان قدس رضوی ساخت 1306 ه ق . نمونه­هایی از کارهای هنری این دوره می­باشد .

4 - خرید و فروش کتاب

پر واضح است که کتاب با سایر کالاها فرق دارد . چرا که وجود چاپخانه­های متعدد در شهرهای مختلف ، که هر ساله میلیونها جلد کتاب به زبانهای مختلف ، طبع و نشر می­سازند ، بیانگر آن است که خرید و فروش کتاب ، یکی از بزرگترین تجارتهای قرن ما می­باشد . شاید به جرأت بتوان گفت که هیچ نقطه­ای در جهان نیست که خرید و فروش کتاب در آن­جا صورت نگیرد .

آیا در گذشته هم امر به همین صورت بوده است ؟ یعنی در آن دورانی که هنوز صنعت چاپ رواج پیدا نکرده بود ، بازار خرید و فروش به همین رونق بود ؟! پیدا کردن پاسخ صحیح به این سؤال – اگر محال نباشد – بسیار دشوار خواهد بود ! چون با وجود نسخه­های خطی فراوانی که در عالم اسلام پدید آمده است ، منابعی که ما را به این موضوع مطلع سازد بسیار اندک است . گرچه برخی از مورخین گهگاه به این امر اشاراتی دارند ، از جمله : ابن اثیر آورده است ؛ هنگامی که صلاح الدین أیوبی در سال 567ه ق . بر قصر العاضد‌لدین ... در مصر مستولی شد ، دراین قصر جواهرات بسیار ارزنده و اشیاء نفیسی بود که در دنیا نظیر آنها نبود ، از جمله کوه یاقوت با وزن 17 مثقال که من خود آن را دیده­ام و جای هیچ گونه تردیدی نیست و ... در این کاخ نیز کتابهای بی­شمار و بی­نظیر و نفیسی بود همه آنها را فروخت (51)

ابن فوطی در ضمن اخبار سقوط بغداد به دست مغول در سال 656ه ق ، گوید : مردم کوفه و حله خوراکی و خوردنی به بغداد می­آورند و آنها را می­فروختند و از پولهای آنها کتابهای نفیسی را خریداری می­کردند (52)

در احوالات ابی المطرف ، قاضی قرطبه ، آمده است که او کتابهای را گردآور که هیچ یک از مردم اندلس نظیرش را نداشتند . نوه­اش می­گوید که مردم قرطبه مدت یکسال در مسجدش کتابهای او را می­فروختند و از وجه آن مبلغ 40000 دینار قاسمی نصیبش گشت (53)

خلاصه آن که چون تجارت کتاب بازار پررونقی داشت ، لذا در شهرهای مختلف اسلامی ، مراکز مخصوصی بدین امر اختصاص یافت .

یعقوبی وقتی از مغازه­های اطراف بغداد سخن می­گوید ، می­نویسد : قصر وضاح بازارهایی داشت که بیش از 100 مغازه کتابفروشی در آن وجود داشت (54)

ابن جوزی ( متوفی597 ه ) بازار کتابفروشی بغداد را در عصر خود این چنین توصیف کرده است : بازاری است که محل تردد علماء و شعراء است . (55)

ابن فوطی از بازار کتابفروشان بغداد در سال 722ه سخن گفته است (56)و مقریزی ( متوفی 845ه ) از بازار کتابفروشان قاهره در زمانش یاد کرده است (57)

کتابها به صورت کلی و جزیی فروخته می­شد ، و دلالهایی بودند که تاریخ ، نام برخی از آنها را برای ما حفظ کرده است . از آن جمله یکی اسماعیل بن احمد بن عمر بن ابی الاشعث سمرقندی ( متوفی 536 ه ) است که ابن جوزی از او یاد کرده است (58)

همچنین شخصی دیگری بوده که به « دلایل کتاب » شهرت داشته است . ابن شخص به ابو المعالی سعد بن انصاری حظیری بغدادی کتابفروشی ( متوفی 568 ه ) موسوم بوده است (59)

نکته قابل ذکر آن که ، دکانهای کتابفروشی ، تنها محل خرید و فروش کتاب نبود ، بلکه پایگاهی برای ادباء و شعراء و علماء بود که اغلب بحثهای علمی و مناظرات ادبی بین آنها در جریان بود . یاقوت گوید : در رها کتابفروشی بود به نام سعد که دکانش مجلسی ادبی بود . همو در ضمن احوال ابوالغنائم حبشی بن محمد شیبانی نابینا ( متوفی 565 ه ) آورده که 210 سال هر شب به بازار کتابفروشی­ها می­رفت . (60)

مهلب بن ابی صفر ( متوفی 83 ه ق ) که از اشراف و امرای عصر اموی بود ، به فرزندانش گفت : فرزندان من هرگاه خواستید در بازار بایستید ، جز نزد فروشندۀ سلاح و کتاب جایی نایستید (61)

نکته آخر آنکه درگذشته رسم بر آن بود که کسی کتابی را نمی­خرید مگر آن که ابتداء آن را صفحه شماری می­کرد . تا مبادا در آن نقصی و یا عیبی باشد که امروزه شیوه اهل فن بر این است .

 

 


.: Weblog Themes By Pichak :.





تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
فال حافظقالب وبلاگقالب وبلاگگالری عکسفاگالری عکس آلامتو