فال

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ

اس ام اس عاشقانه

نمایه و نمایه‌سازی - نمایه


نمایه
 
پيوند ها

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه ٥ تیر ۱۳۸٧ توسط نمایه

نمایه و نمایه‌سازی

طبق استاندارد نمایه‌سازی بریتانیا، نمایه سیاهه نظام یافته مدخل‌هایی است که به منظور کمک به استفاده کنندگان در جایابی اطلاعات یک مدرک ساخته می‌شود. در زبان فارسی امروز واژه نمایه توسط فرهنگستان زبان و ادب پارسی معادل واژه انگلیسی "Index" انتخاب شده است. واژه "Index" در اصل از واژه لاتینی "Indicate" به معنای نشان دادن و خاطر نشان کردن مشتق شده است (نوروزی، ۱۳۸۰). به عبارت دیگر نمایه، فهرستی از موضوع‌ها و واژه‌های مهم، اساسی، نام‌ها و دیگر مطالب یک یا چند کتاب، مقاله‌های مجله‌ها یا سایر منابع اطلاعاتی با ارجاع جاینما به منابع یا صفحه‌های آنهاست که این مطالب در آنها واقع شده است. در واقع نمایه خط ارتباطی بین منابع اطلاعاتی و استفاده کننده یا کاربر است. نخستین گام در تعیین موضوع مدرک، شناخت نوع و دامنه مطالب مدرک و تحلیل موضوعی آن توسط نمایه‌ساز است. هدف از تحلیل موضوعی مدرک اصولاً گزینش و تخصیص اصطلاحات موضوعی متناسب با مدارک است که محتوای موضوعی مدرک را بیان نماید. مفاهیم مربوط به هر مدرک معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ واژه یا عبارت را شامل می‌شود که امکان ترتیب آنها در قالب سرعنوان‌های موضوعی همواره به اشکال مواجه بوده است که تنها راه جبران این نقیصه جانشین کردن واژه‌های ترکیبی با تکواژه‌ها است. سرعنوان‌های موضوعی هم به عنوان زبان نمایه سازی عمل می‌کند و هم به عنوان زبان بازیابی برای کاربرانی که قصد دارند منابعی در حوزهای موضوعی خاص بازیابی نمایند.

نمایه‌سازی

طبق استاندارد ایزو ۵۹۶۳، عمل توصیف یا شناسایی محتوای موضوعی یک مدرک را نمایه‌سازی گویند. در واقع، ثبت و ضبط محتوای اطلاعاتی مدارک با استفاده از روشهای گوناگون به منظور سازماندهی اطلاعات به قصد سهولت بازیابی را نمایه‌سازی گویند (نوروزی، ۱۳۸۰). به عبارت دیگر، نمایه‌سازی یعنی تخصیص واژه‌ها یا اصطلاحات به مدارک به منظور توصیف محتوای موضوعی آنها برای بازیابی در مراحل بعد. هدف نمایه‌سازی اصولاً آماده کردن مدرک برای بازیابی است.

مراحل نمایه‌سازی: ۱. تعیین موضوع مدرک ۲. بازنمود مفاهیم مدرک به کمک توصیفگرهای اصطلاحنامه ۳. ثبت و ضبط اطلاعات ۴. بازبینی نهایی (سن ویل، ۲۵۳۶).

با توجه به نوع مدرک و نحوه ترکیب کلیدواژه‌ها، نمایه‌سازی به دسته‌های مختلف تقسیم می‌شود:

نمایه‌سازی کتاب

نمایه کتاب سیاهه نظام یافته‌ای است از واژه‌ها و مفاهیم موضوعی، نامهای اشخاص، عنوان کتابها و مدارک استناد شده، نامهای جغرافیایی و دیگر مطالب مهم یک یا چند کتاب با ارجاع به صفحاتی که محل اطلاعات موردنظر را نشان می‌‌دهند که معمولاً در پایان کتاب قرار می‌گیرد (نوروزی، ۱۳۸۰). اصطلاح نمایه کتاب معادل "Back-of-the-Book (BOB) Index" انتخاب شده است. نمایه راه ورود و دست یابی به اطلاعات و از ساده ترین، کارآمدترین و ضروری‌ترین ابزارهای اطلاعاتی است. تفاوت نمایه با فهرست مندرجات در این است که فهرست مندرجات، طرح و نقشه دلخواه مؤلف از کتاب است که قصد دارد موضوع و محتوای آن را در جالبترین و دقیقترین شیوه معرفی کند، اما نمایه، طرح و نقشه نمایه‌ساز از اطلاعات ارائه شده توسط مؤلف است که مطالب اثر را با بهترین روش نشان می‌‌دهد. فهرست مندرجات بر اساس توالی حضور مطالب متن اصلی مرتب می‌شود حال آن که نمایه کتاب معمولاً بر اساس نظم الفبایی مرتب می‌شود. در واقع، فهرست مندرجات تجلی حرکت اندیشه مؤلف است. کتاب بدون نمایه، همانند شهری بدون راهنماست، گرچه فهرست مندرجات طرح کلی رؤوس مطالب کتاب را ارائه می‌کند، ولی نمی‌تواند اصطلاحات اخصّ را نشان دهد و جایگزین نمایه شود (نوروزی، ۱۳۸۰).

·                     نمایه‌سازی نشریات ادواری

·                     نمایه‌سازی اینترنت و وب

·                     نمایه‌سازی همارا

·                     نمایه‌سازی آزاد

·                     نمایه‌سازی کلیدواژه ای

·                     نمایه‌سازی درون‌بافتی و برون‌بافتی

·                     نمایه‌سازی گردان

 

نمایه‌سازی همآرا

 روش ویژه‌ای در نمایه‌سازی مدارک است که در آن، به هنگام بازیابی در مراحل بعد، از ترکیب یا در واقع از همارایی اصطلاحات از پیش تخصیص یافته استفاده می‌‌شود و عمدتاً بر مبنای نظریه مجموعه‌ها و منطق بول بوجود آمده است.

تاریخچه

افزایش سریع حجم اطلاعات بویژه پس از جنگ جهانی دوم موجب پیدایش یک روش جدید نمایه سازی بنام نمایه سازی همارا شد. در سال ۱۹۵۲ شخصی بنام دکتر مورتیمر تاب (Mortimer Taube) که تصدی مقامی را در مرکز اسناد وزارت دفاع آمریکا بر عهده داشت، روش نمایه سازی همارا را برای بررسی گزارشهای نظامی و مدارک دیگر ابداع کرد.

تاب دریافت که اگر درگرگونی جدیدی در تجزیه و تحلیل مدارک ایجاد کند به بعد تازه‌ای دست می‌‌یابد و آن، جایگزین کردن مفهوم حقیقی هر مدرک در جای قالب موضوعی است که بر مفهوم حقیقی مدرک تحمیل شده است. وی در سیستم خود از تکواژه‌ها یا واژه‌هایی که بیانگر یک مفهوم بودند، استفاده کرد.

فرض بر این است که محتوای مدارک را می‌‌توان در قالب چند مفهوم اصلی ریخت و مفاهیم بدست آمده را به کمک تکواژه‌ها بیان کرد. مدارک رسیده به جای آنکه بر پایه یک فهرست از پیش ساخته و مرکب از سرعنوانهای موضوعی تجزیه و تحلیل شوند یا مفاهیم واقعی مدارک در قالب داده‌های موضوعی از پیش ساخته بیان شود، بر اساس شناخت نمایه‌ساز یا متخصص موضوعی دیگری که مفاهیم مدارک را تجزیه و تحلیل می‌‌کند، استوار می‌‌شود. از این روی نیاز به فهرستهای از پیش ساخته نیست، بلکه قالب‌های مفاهیم به تدریج ساخته می‌‌شوند و زمینه‌ای قرار می‌‌گیرند برای انتخاب و وضع اصطلاحات دیگر.

مطابق این سیستم مدارکی که باید نمایه شود، اول به ترتیب خاصی شماره‌گذاری می‌‌شود و آنگاه مورد بررسی قرار می‌‌گیرد و موضوع آن بطور متوسط با حدود ۷ تا ۱۵ تکواژه توصیف می‌‌شود. سپس زیر هر تکواژه شماره ثبت مدرک قید می‌‌گردد. کسی که بخواهد موضوعی چند واژه‌ای را جستجو نماید باید تمام تکواژه‌های مربوط به موضوعش را پیدا کند و شماره‌های ثبت مدارک را باهم منطبق نماید. مدارکی که شماره آنها زیر تمام تکواژه‌ها ثبت شده باشد، مدارک مربوط به موضوع مورد نظر جوینده می‌‌باشند. بنابراین مرحله انطباق یا همارایی تکواژه‌ها در مرحله جستجو صورت می‌‌گیرد. وجه تسمیه این روش نمایه‌سازی هم ظاهراً در همین خاصیت همارایی است.

پس‌همارا و پیش همارا

نمایه سازی پس همارا شیوه‌ای از نمایه سازی برای منابع و مدارک کتابخانه‌ای است که در آن نمایه ساز سرشناسه‌ها را از مفاهیم بسیار ساده انتخاب می‌‌کند و تعدادی شناسه نیز زیر هر یک اضافه می‌‌نماید و نیز تدابیری برای پیوستن آنها با یکدیگر به دست می‌‌دهد تا به وسیله آنها جوینده بتواند موضوع مرکب مورد نظر خود را بیابد. پیکابو و نمایه‌سازی تک‌واژه‌ای از این نوع است.

نمایه سازی پیش همارا نظامی است که در آن واژه‌ها در زمان نمایه سازی مدرک با هم ترکیب می‌‌شوند و این ترکیب در سر عنوانها نشان داده می‌‌شود. این شیوه در نظام نمایه‌سازی پرسی به کار برده شده است و در کتابشناسی ملی انگلیس از آن استفاده می‌‌کنند.

نظریه مجموعه‌ها

معرفی

نظریه مجموعه‌ها ، سنگ اساسی بنای ریاضیات جدید است. تعریفهای دقیق جمیع مفاهیم ریاضی ، مبتنی بر نظریه مجموعه‌هاست. گذشته از این روشهای استنتاج ریاضی، با استفاده از ترکیبی از استدلالهای منطقی و مجموعه- نظری تنظیم شده‌اند. زبان نظریه مجموعه‌ها ، زبان مشترکی است که ریاضیدانان منطقی در سراسر دنیا با آن صحبت کرده و آن را درک می‌کنند. چنان که اگر کسی بخواهد پیشرفتی در ریاضیات عالی یا کاربردهای عملی آن داشته باشد، باید مفاهیم اساسی و نتایج نظریه مجموعه‌ها و زبانی که در آن بیان شده‌اند، آشنا شود. !تاریخچه نظریه مجموعه‌ها نظریه مجموعه‌ها در اواخر قرن نوزدهم به طور عمده توسط جرج کانتوربنیان گذاشته شد. زمانی که کانتور مفاهیم و استدلالهای جدید و متهورانه خود را منتشر کرد، اهمیت آنها تنها توسط تعداد کمی از ریاضیدانان بزرگ درک شد. اما این نظریه در توسعه بعدی‌اش ، تقریبا در تمام شاخه‌های ریاضیات نفوذ کرد و تاثیری عمیق بر گسترش آنها داشت. بطوری که حتی باعث تغییر نظریه‌های تثبیت شده گردید و ریاضیدانان سعی کردند مفاهیم ریاضی را بر اساس نظریه مجموعه‌ها تعریف کنند به عنوان مثال می‌توان از تعریف اعداد طبیعی توسط پئانو اشاره کرد. همچنین توسعه بعضی از نظامهای ریاضی ، از قبیل توپولوژی، اساساً به ابزار نظریه مجموعه‌ها وابسته است. از اینها مهمتر ، نظریه مجموعه‌ها نیرویی متحد کننده بدست داد که به تمام شاخه‌های ریاضیات مبنای مشترک و مفاهیم آنها ، وضوح و دقتی تازه بخشیده است.

هنگامی که می‌خواهیم با مجموعه‌های آشنا شویم می‌توانیم آنها را به سه صورت مورد بررسی قرار دهیم. مطالعه مجموعه‌ها به کلی و آشنایی عمومی با آنها که هر کس که می‌خواهد وارد علوم پایه را مورد مطالعه قرار دهد باید این آشنایی را کسب کند، مطالعه مجموعه‌ها به طور طبیعی و مطالعه مجموعه‌ها به صورت اصل موضوعی. در نظریه مجموعه‌ها دو واژه طبیعی و اصل موضوعی دو واژه متضاد هم می‌باشند.

نظریه طبیعی مجموعه‌ها

مطالعه مجموعه‌ها به صورتی طبیعی به عنوان نظریه طبیعی مجموعه‌ها یا Naive set theory است و این همان نظریه‌ای است که در آغاز پیدایش نظریه مجموعه‌ها توسط جرج کانتور مطرح گردید. اما در ادامه این نظریه درگیر اشکالات و پارادکس‌هایی همچون پارادکس راسل شد، و به این ترتیب نیاز به یک تغییر در نظریه مجموعه ها احساس شد و به این ترتیب ریاضیدانانی چون ارنست تسرملو سعی کردند نظریه مجموعه‌ها را در قالب یک دستگاه اصل موضوعی ارایه کنند که این به ایجاد نظریه اصل موضوعی مجموعه‌ها یا Axiomatic set theory انجامید.

نظریه اصل موضوعی مجموعه‌ها

در نظریه اصل موضوعی مجموعه ها، مجموعه به عنوان یک مفهوم اولیه و تعریف نشده در نظر گرفته شده و با چند اصل موضوع به برسی خواص مجموعه‌ها پرداخته می‌شود. هدف این نظریه جلوگیری از پارادکس های نظریه مجموعه ها است.

·                     اصول مورد بررسی این نظریه عبارتند از:

o                                اصل موضوع گسترش

o                                اصل موضوع تصریح

o                                اصل موضوع مجموعه تهی

o                                اصل موضوع زوج سازی

o                                اصل موضوع اجتماع

o                                اصل موضوع مجموعه توانی

o                                اصل موضوع انتخاب

o                                اصل موضوع ترتیب

o                                اصل موضوع جایگزینی

 

منابع

·                     آقابخشی، علی."نمایه سازی همارا".تهران:مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، ۱۳۷۶.ص۶ - ۵.

·                     سلطانی، پوری. راستین، فروردین. "داتشنامه کتابداری و اطلاع رسانی". تهران:فرهنگ معاصر. ص ۴۲۸-۹.

·                     سن ویل، دومینیک (۲۵۳۶). راهنمای نمایه‌سازی مدارک و گسترش اصطلاحنامه توسعه فرهنگی در کشورهای آسیا. عبدالحسین آذرنگ. تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.

·                     نوروزی، علیرضا (۱۳۸۰). نمایه‌سازی کتاب. تهران: چاپار.


.: Weblog Themes By Pichak :.





تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
فال حافظقالب وبلاگقالب وبلاگگالری عکسفاگالری عکس آلامتو