فال

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ

اس ام اس عاشقانه

ابن ندیم، فهرستنگار بزرگ مسلمان - نمایه


نمایه
 
پيوند ها

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ سه‌شنبه ٢٦ شهریور ۱۳۸٧ توسط نمایه

زندگی نامه ابن ندیم، فهرستنگار بزرگ مسلمان

ابوالفرج محمدبن اسحاق کتابشناس، فهرستنگار، و محقق بغدادی سده 4 ق. و نویسنده اثر معروف الفهرست* است. بهسبب بیتوجهی نویسندگان و تذکرهنویسان سدههای بعدی نسبت به ابنندیم، درباره احوال و فعالیتهای علمی او آگاهی اندک و گاه نادرستی در دست است. از اینرو، برای اطلاع از زندگی و فعالیتهای علمی وی میتوان از اثر وی، الفهرست، بهره جست.

از موطن ابنندیم اطلاعی در دست نیست، اما این اندازه معلوم است که در بغداد میزیسته و مدتی در موصل اقامت داشته است (3: 94، 181).

تاریخ تولد او نیز معلوم نیست، اما با توجه به گزارش وی در الفهرست (295:3) درباره ملاقاتش با فقیه خارجی، ابوبکر بردعی، در سال 340 ق. و نیز دیدار او از کتابخانه علیبن احمد عمرانی (325:3، 341)، میتوان دریافت که وی در این تاریخ از بلوغ علمی برخوردار بوده است.

ظاهراً ابنندیم را به عنوان "ورّاق" میشناختهاند (1: ج ،5 ص 72؛ 2: ج 1، ص 53)، اما دلیل استواری بر ورّاق بودن وی در دست نیست. از آنجا که بخشی از کتاب الاوصافوالتشبیهات وی به کتابت و ادوات آن اختصاص داشته (14:3)، می‌توان دریافت که او با فن ورّاقی آشنا بوده است.

برخی مشایخ او، که در الفهرست از ایشان یاد شده، عبارتند از: سریبن احمد کِنْدی، ابوعلیبن سوار کاتب، ابوالحسن علیبن هارون، ابوالفتح بن نحوی، ابودُلَف ینْبوعی، ابوالخیر خَمّار و مهمتر از همه، ابوسعید سیرافی، ابوسلیمان منطقی سجستانی، ابوالفرج اصفهانی، ابوعبیدالله مرزبانی، و احتمالاً یحییبن عدی (3: ص 13، 154، 171، 162، 305، 410، 45، 302، 158، 208، 309). ابنحجر نیز در میان مشایخ وی، اسماعیل صفار، از محدثان مشهور بغداد، را نیز نام برده است (1: ج 5، ص 72).

از مندرجات الفهرست چنین استنباط میشود که ابنندیم با علوم مختلف آشنایی نسبی داشته و احتمالاً در برخی زمینه‌ها از جمله ادبیات عرب و علوم اوائل، به ویژه فلسفه و تاریخ فلسفه، صاحبنظر بوده است. دانش او در زمینه کتابشناسی و علوم مختلف، همچنین ابتکار در مسائل علمی و دقّت وی در ضبط نیز چنان است که ستایش بعضی از متقدمان را سبب شده است (7: ج 1، ص 7؛ 8: ج 18، ص 17).

ابنندیم شیعیمذهب (3: 95، 197، 276) و از لحاظ فکری معتزلی بوده است (3: 201-202، 212). مشرب اعتزال و خردگرایی او و نیز مطالعاتش درباب ادیان و مذاهب، بر آزاداندیشی و تسامح وی اثر گذارد؛ چنانکه علاقه او به ابوحنیفه و مذهب حنفی، شاهدی بر این مدعاست (3: 255-256). ابنندیم علاوه بر الفهرست، کتابی با عنوان الاوصاف و التشبیهات نیز داشته که اکنون نشانی از آن در دست نیست (3: 14). وی در سال 380 یا 385 ق. بدرود حیات گفت (4: ج ،6 ص 29؛ 5: 617؛ 6: ج 2، ص 197؛ 9: 25-26).

 

مآخذ:

 1) ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی. لسان المیزان. حیدرآباد دکن: 1331 ق.؛ 2) ابن خلّکان، احمدبن محمد. وفیات الاعیان. به کوشش احسان عباس. بیروت: دارالثقافه، 1971-1972م. 1391-1392 ق. = 1350-1351؛ 3) ابن ندیم، محمدبن اسحق. الفهرست. به کوشش رضا تجدد. تهران :]بینا[، 1350؛ 4) زرکلی، خیرالدین. الاعلام. بیروت: 1986 م. 1407 ق. = 1365؛ 5) زلهایم، رودلف. "تاریخ وفات ابن الندیم". ترجمه حسام صغیر. مجله مجمعاللغهالعربیه، س. پنجم، 3 (1395 ق. = 1353)؛ 6) صفدی، خلیلبن ایبک. الوافیبالوفیات. به کوشش هلموت ریتر. بیروت: شرکه المتحده للتوزیع، 1962 م. = 1381 ق.= 1341؛ 7) قفطی، علی بن یوسف. انباه الرواه. به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: مطبعه دارالکتب المصریه، 1950 م. = 1369 ق. = 1328؛ 8) یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله. معجم الادباء. مصر: دارالمأمون، 1355-1357 ق.= 1313-1315؛

9) Dogge, B. The Fihrist of al- Nadim. New York: 1970.   

 


.: Weblog Themes By Pichak :.





تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
فال حافظقالب وبلاگقالب وبلاگگالری عکسفاگالری عکس آلامتو