فال

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ

اس ام اس عاشقانه

نمایه


نمایه
 
پيوند ها

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه ۳٠ امرداد ۱۳۸٧ توسط نمایه

نمایه سازی ماشینی

 مرضیه خالوئی

(دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه الزهرا)

 چکیده:
در عصر ارتباطات و اطلاعات، نقش  بنیاد‌ین تحقیق در نیل به پیشرفت و توسعه علمی – فرهنگی و اقتصادی – اجتماعی جوامع بشری از یک سو و رشد و فزونی پرشتاب دستاوردهای علمی و فنی و نیز به تبع آن متون و مدارک پژوهشی علمی و فنی، آموزشی و اطلاعاتی در سطح جهانی از سوی دیگر سبب شده که در روند ایجاد ارتباطات و اشاعه اطلاعات درحوزه گسترده اطلاع رسانی ، نمایه سازی در صدر توجه قرارگیرد و یکی از انواع پرکاربرد آن که سرعت ویکدستی در نمایه سازی را به دنبال دارد، نمایه سازی ماشینی است وآن عبارتست از انتخاب واژه های کلیدی یک اثر بوسیله روش‌های ماشینی به منظور گسترش شناسه های نمایه با استفاده از کامپیوتر برای بیرون آوردن ونشان دادن واژه های نمایه بدون دخالت انسان در حالی که یک بار برنامه، و سیاست کار آن، به ماشین داده شده است.

کلید واژه ها: نمایه سازی ، نمایه سازی ماشینی ، نمایه کوئیک ،نمایه کواک، نمایه گردان، نمایه چرخشی، نمایه سازی خودکار دروب.

 مقدمه:
قرن حاضر را عصر انفجار اطلاعات نامیده اند. عصری که با افزایش سریع تعداد مدارک و توسعه رشته‌های علمی مواجه هستیم. عصری که گردآوری، ذخیره ، بازیابی و اشاعه اطلاعات به شدت تغییر یافته است. رشد و فزونی دستاوردهای علمی و فنی و افزایش متون و مدارک پژوهشی و کاهش زمان جهت بازیابی اطلاعات مورد نظر و دستیابی به مطالب روزآمدتر اهمیت نمایه سازی را روشن تر می‌سازد و این امر در راستای بهبود ارائه خدمات به کاربراست. درواقع نمایه سازی حلقه ارتباطی میان تولید کننده و مصرف کننده اطلاعات ، درجهت دستیابی آسان و سریع به دانش مورد نیاز کاربردی وسیع و اهمیتی ویژه می‌یابد.در دانشنامه کتابداری واطلاع رسانی نمایه چنین تعریف شده است: صورتی از موضوعها و واژه های مهم ودیگر مطالب یک یا چند کتاب با ارجاع به صفحاتی که این مطالب در آنها آمده است.(3) راولی نمایه را یک رشته محلهای دستیابی سازمان یافته که استفاده کننده را از اطلاعات معلوم به اطلاعات اضافی ناشناخته راهنمایی می‌کند تعریف می‌کند.(2)  نمایه عبارتست از مجموعه شناسه های الفبایی یا نظام یافته ای که کاربر رابه جایگاه اطلاعات درون مدرک هدایت می کند.

فرایند تهیه نمایه برای یک اثر یا تحلیل محتوای اطلاعاتی یک اثر به منظوراستخراج نمایه واژه ها با شیوه ای نظام مندو موثر را نمایه سازی گویند. نمایه سازی ثبت و ضبط محتوای اطلاعاتی مدارک با استفاده از روشهای گوناگون به منظور سازمان دادن اطلاعات به قصد سهولت بازیابی می باشد. نمایه سازی یکی از رهیافت های سازماندهی مواد در علم کتابداری واطلاع رسانی است که از دهه 50 و 60 میلادی قرن جاری روشهای آن تکامل یافته است . با حضور کامپیوتر روش های نمایه سازی دچار تحول گردیده و در حال حاضر نمایه سازی های از طریق کامپیوتر و نرم افزارهای توسعه یافته در این زمینه انجام می شود که به آن نمایه سازی ماشینی گویند. به طور کلی کاربرد کامپیوتر درنمایه سازی را به دو دسته تقسیم می کنند: نمایه سازی رایانه ای و نمایه سازی با کمک رایانه.


نمایه سازی رایانه ای:

تعریف نمایه سازی ماشینی: نمایه سازی کامپیوتری، رایانه ای ، ماشینی و خودکار همگی با هم مترادفند و بجای یکدیگر به کار می‌روند و تعریف آنها عبارتست از انتخاب واژه های کلیدی یک اثر بوسیله روش های ماشینی به منظور گسترش شناسه های نمایه با استفاده از کامپیوتر برای بیرون آوردن ونشان دادن واژه های نمایه بدون دخالت انسان در حالی که یک بار برنامه و سیاست کارآن به ماشین داده شده است.(3)انجام کلیه مراحل نمایه سازی کتاب اعم از انتخاب واستخراج اصطلاحات نمایه ای ازمتن ، مدخل آرایی و ارائه جاینماهای هر مدخل و چاپ نمایه توسط رایانه وبدون دخالت انسان را نمایه سازی رایانه‌ای گویند.(7)

  نمایه سازی مراحل کنترل اصطلاحات تخصصی، تعین توصیفگرها و هماهنگی بین این توصیفگرها راداراست. هنگامیکه توصیفگرها توسط نمایه ساز انتخاب می‌شوند از نمایه سازی دستی سخن به میان می آید و اگر این کار را کامپیوتر انجام دهد، نمایه سازی خودکار یا ماشینی نامیده می‌شود. جهت استفاده از روش نمایه سازی ماشینی داده ها باید به صورت ماشین خوان درآیند. اینکه واژگان از کدام محدوده متن انتخاب شوند به نرم افزار به کارگرفته شده بستگی دارد.(8)در این نوع نمایه سازی همه امور از انتخاب کلید واژه، شماره گذاری ، ترتیب بندی و غیره توسط کامپیوتر انجام می گیرد. کامپیوتر مفاهیم مهم را که بارها تکرار شده اند و جزو کلمات غیر موضوعی زبان نیستند، به علاوه اسمهای اشخاص، مکانها وغیره رابه عنوان کلید واژه در نظر می‌گیرد.کامپیوتر مفاهیم مهم را توسط یک نرم افزار به نام نرم افزار بسامدی استخراج می کند. مثلایک مفهوم که در ذیل یک بخش ازمتن بارها تکرارشده باشند، محتملا کلید وا ژه است، مگر آن که جزو واژگان غیر موضوعی باشد. واژگان غیر موضوعی مانند(است، که ، را و...) توسط یک فهرست به نام فهرست ایستی مشخص و نادیده گرفته می‌شود. قسمت دیگر نرم افزار یک دادگان حاوی اسمهای خاص است. نرم افزار با استفاده از این دادگان ، اسمهای خاص متن را تشخیص می‌دهد و به عنوان کلید واژه در نظر می گیرد.نمایه سازانی که با اصول تحلیل و طراحی سیستم و برنامه سازی کاربردی آشنایی دارند، می‌توانند در زمینه کامپیوتری سازی نمایه‌ سازی موثر باشند.چند نمونه از نرم افزارهای معروف نمایه سازی که در سیستمهای کامپیوتر های شخصی کار می‌کنند به شرح زیراست : 

 

INDEXING RESEARCH محصول شرکت CINDEX نرم افزار
Santa Barbara Software Products محصول شرکت INDEX AID2 نرم افزار
INQUIRY محصول شرکت Indexer’s Assistant نرم افزار
Norman Swartz محصول شرکت Indexit  نرم افزار
Bayside Indexing Service محصول شرکت MARCREX
Newberry Library محصول شرکت NLCINDEX نرم افزار
(6).
Watch City Software محصول شرکت Windex نرم افزار

  
طرح های موفقی که دراجرای نمایه سازی ماشینی ارائه گردیده عبارتند از:
کتابخانه ملی پزشکی در آمریکا.
AIMS طرح که توسط زیمنس اجراشد.COPSY و طرح LISA طرح طرح دانشکده پزشکی هاروارد: سیستمی برای یکی سیستم بازیابی هوشمند اطلاعات در مدارک بیولوژی و پزشکی بر پایه روش های آماری و زبان شناختی.

نمایه سازی رایانه ای عمدتا به دوشیوه زیرا نجام می شود:

 الف . حفظ اصطلاح:

این شیوه توسط دکتر سوزان آرتاندی در سال 1963 به کار گرفته شد. در نمایه سازی به شیوه حفظ اصطلاح یک تعریف عملیاتی از اصطلاحات نمایه ای لازم و ضروری است تا رایانه بتواند راهنمایی برای انتخاب موضوعهای مدرک تهیه کند، علاوه براین باید برنامه یا مجموعه برنامه های سازگار با این شیوه ساخته شود. در نظام حفظ اصطلاح سیاهه یا فهرستی به رایانه داده می‌شود که حاوی کلمات کلیدی است و به نظام گفته می‌شود، هریک از کلمات این لیست را که درمتن بود ،حفظ کند و آنرا به عنوان اصطلاح نمایه ای انتخاب کند. دراین روش استفاده از اصطلاحات از پیش انتخاب شده راهنمای خوب ومفیدی است و امکان انتخاب واژه های استفاده شده به وسیله مولف مدرک را فراهم می‌کند. نقطه ضعف این روش این است که تضمینی وجود ندارد تا تمامی مفاهیم موضوعات جدید ومهم نمایه‌‌سازی شوند.

ب. حذف اصطلاح:

درشیوه حذف اصطلاح یک سیاهه بازدارنده به رایانه داده می شود که کلمات فهرست را هرکجا که بودحذف کند و بقیه را به عنوان کلید واژه انتخاب نماید.نمایه سازی کوئیک و کواک از نوع حذف اصطلاح هستند. در این شیوه آنچه راکه نباید کلیدواژه تلقی شود، حذف می‌شود.

● نمایه سازی کوئیک:

در نمایه سازی کوئیک که همان نمایه درون بافتی است تمام کلمه های موجود درعناوین مدارک راکه توسط برنامه ای به کامپیوتر داده شده ، با سیاهه ای ازواژه های غیرمجاز(واژه های غیرموضوعی که درفهرست ایستی یا بازدارنده قرار می‌گیردتا درردیف الفبایی خود به عنوان سرشناسه قرار نگیرد) دربرنامه کامپیوتر مطابقت داده می‌شود.کلمه هایی که درسیاهه واژه های غیرمجاز وجودندارد، بطورخودکارکلیدواژه محسوب می‌شود. مدخلی که باهریک از این کلیدواژه هادرست می‌شودبه صورتی است که این واژه را دردرون بافت خود ، یعنی همراه با بقیه کلمه های آن عنوان ، درشکل و نظم طبیعی اش نشان می‌دهد. این بافت شامل همه واژه ها از جمله واژه های غیر مجاز نیز می‌شود و به این ترتیب گرچه واژه های غیرمجاز در نمایه نامه مدخل قرار نمیگیرد، اماهمراه با سایر کلمات عنوان، درمدخل می آید تا محیط کلیدواژه و معناومفهوم آن را دقیقتر آشکار سازد و ارتباط میان کلیدواژه های عنوان را بهتر نمایش دهد. به این ترتیب بی درنگ دریافته می‌شود که عنوان مربوط با نیاز مراجعه کننده مناسبت داردیانه.برون داد رایانه ای می‌تواند به صورت چاپی دردسترس مراجعان قرارگیرد. (1)

هرخط نمایه درون بافتی معمولا شامل سه بخش است: کلیدواژه یا مدخل، بافت(متن) ونشانه بازیابی(جاینما). نمایه واژه‌ها به صورت ستونی درمرکز یا سمت چپ صفحه ویاسمت راست آن(درفارسی) به ترتیب الفبایی می‌آیدو با همین کلمه هاست که جوینده ، جستجوی خود رادرنمایه آغاز می‌کند.برای مشخص کردن پایان عنوان، درهرنمایه از علامت قراردادی خاصی نظیرعلامت جمع یا مساوی و یاخط اریب(اسلش/) وغیره استفاده می‌شود تاجستجوگر بتواند به سهولت ابتدای عنوان را پیدا کرده و عنوان را درشکل طبیعی خود به سرعت مرورکند. از مزایای این نمایه سرعت وسهولت آن می‌باشد، درضمن به متخصص نمایه سازی نیازی نداردزیرا که با وجود فهرست بازدارنده این کار را کامپیوتر انجام می‌دهد. ازطرفی کلمه کلیدی درمتن عبارت مورد جستجو قرار دارد و این مسئله به جستجو گر کمک شایانی می‌کند.

● نمایه کواک:    

نمایه کواک همان نمایه برون بافتی است. این نمایه برای رهایی از مسائل و مشکلات ناشی از ضرورت کوتاه کردن عنوان و نیز به منظور ساده ساختن خواندن مدخلها طراحی شده است. دراین نمایه هرکلیدواژه به ترتیب از عنوان خود خارج شده و مقدم برسایر اجزای عنوان قرارمی‌گیرد.سپس عنوان مدرک به ترتیب طبیعی خود و به طور کامل درزیر این واژه یا به دنبال آن می‌آید. به این ترتیب برای هر واژه مهم یک مدخل ساخته می‌شود.دراین نمایه نیز کلمات مجاز درمتن عنوان وجود دارد وکلید واژه قرار نمی‌گیرد.(1)

نمایه گردان و نمایه چرخشی نمایه هایی هستند که هم خانواده نمایه کوئیک و کوواک می‌باشند وشرح آنها آورده می‌ شود.   

* نمایه گردان : شیوه ای ازنمایه سازی که درآن واژه های مهم عنوان ،مقدمه ، عناوین فصلها، بخشها، چکیده و نتیجه گیری انتخاب می‌شود و به عنوان شناسه درنظر گرفته می‌شود.این شیوه اکنون به صورت ماشینی انجام می‌شود. بدین نحو که واژه های انتخاب شده به منظور الفبایی شدن درمرکز گذاشته می‌شود و بقیه عبارت در دوطرف آن قرار می‌گیرد. این شیوه بیشتر برای مدارک فنی استفاده می‌شود. (3) 

* نمایه گردشی : نمایه ای از مجموعه مدارک ومنابع کتابخانه که برحسب رده بندی چهریزه‌ای تنظیم شده باشدو درآن شناسه ها برحسب همه کلمات برگزیده و عبارات مهم ، خواه مستقیم یامقلوب انتخاب می‌شوند و بقیه عناصر که معنی جمله را تکمیل می‌کنند پشت آن می‌آید این نمایه شبیه کشف الآیات و کشف الابیات است. (3)   

● نمایه سازی با کمک رایانه

دراین نظام نخست نمایه ساز با دقت متن را می‌خواند، شناسه های موضوعی را انتخاب و علامت گذاری می کند و نمایه دستنویس تهیه می‌کند. آن گاه اپراتورمدخلها را براساس نمایه دستنویس از طریق صفحه کلید وارد رایانه می‌کند. بعداز ورود ، رایانه مدخلها را بر اساس نظم خاصی مرتب می‌کند، توصیفگرها را زیر شنا سه ها می‌برد، جاینماهای هرمدخل را با هم ادغام می‌کندو بعد یک نمایه الفبایی ارائه می‌دهد. در این برنامه هر اصطلاح نمایه ای همراه جاینماهای آن وارد می‌شودو اگر توصیفگرداشته باشد، پس از شناسه این توصیفگر با یک ممیز آورده می‌شود. رایانه نیز پس از بررسی مدخل ها بر اساس برنامه از پیش طراحی شده آن مداخل را تنظیم می‌کند. این نوع نمایه سازی با دوروش متفاوت انجام می‌شود:

1- نمایه سازی در محیط گرافیکی (نمایه سازی درون کاشتی)

امروزه بیشتر نرم افزارها در محیط جی. یو. آی یعنی با رابط گرافیکی کار می‌کنند. Graphic User Interface (GUI)
کاربا این روش به صورت زیراست:

نمایه سازیا ویراستار، پس از اتمام صفحه آرایی و مشخص شدن شماره صفحه های کتاب ، صفحه ها را ازصفحه نمایش کامپیوتر مرور می‌کندوکلیدواژه ها یا کلمات و عبارتهای مهم را انتخاب می‌کند. این عبارت انتخاب شده از نظر سیستم یک کلیدواژه محسوب می‌گردد. نمایه ساز همزمان با انتخاب کردن این کلید واژه ها باید یک پنجره واژه پرداز مستقل دیگر را باز می‌کندو مدخلهای ارجاعی را که درمورد برخی مدخلها پیش می‌آیند به طور دستی تحریر می‌نماید. نتیجه این کار یک فایل فرعی نیز به دست می‌آید. نمایه ساز فایل اصلی مدخلها وفایل فرعی را ادغام و توسط یک برنامه ترتیب بندی مناسب الفبایی می‌کند. نمایه ساز این مداخل الفبایی شده را مطالعه می‌کندو هرگاه به فرایند تبدیل با کاما نیاز باشد فرایند به طوردستی در فایل انجام می‌دهد سپس برنامه الفبایی کننده شماره صفحه ها را به طور صعودی مرتب می‌کند. .

2- نمایه سازی در محیط دستوری ( نمایه سازی فرمانی)

این نرم افزار در محیط سی. ال. آی یعنی با رابط دستوری (فرمانی) کار می‌کنند: Command- Line Interface
 کار با این روش مانند سیستم عامل چنین است:

نمایه ساز پس از اتمام صفحه آرایی و مشخص شدن شماره های صفه های کتاب ، صفحه ها را در صفحه نمایش کامپیوتر مطالعه می‌کندو کلیدواژه ها را بادونماد کاملا استثنایی چپ و راست که در مشابه آن درمتن وجود نداشته باشد، علامت گذاری می‌کند(مثلا کلیدواژه درون سه کروشه قرار می‌گیردیا...) که این هم نوعی انتخاب کلیدواژه است. سپس نمایه ساز در همان فایل ارجاعات مورد نظر تحریر می‌کند. پی از اتمام علامت گذاری با کروشه ها وارجاعات و تبدیلها یک ابزار نرم افزار می‌تواند کل نمایه را تهیه و الفبایی کند. اگر نرم افزاردارای امکانات نمایه سازی نباشد ویراستار می‌تواند یک برنامه بسیار ساده (مثلا به زبان بیسیک بنویسد) که فهرست کلیدواژه های علامت گذاری شده و شماره صفحه های آنها را استخراج کندویک برنامه یا ابزار ساده دیگر نمایه را ترتیب بندی و مرتب کند. بنابراین نمایه کتاب نمی‌تواند به صورت کاملا رایانه ای ساخته شود و رایانه فقط قادر است مدخلها را ذخیره و به منظور اصلاحات به سرعت بازیابی کند. پس رایانه نمیتواند جایگزین نمایه ساز شود. برنامه رایانه ای مدخلها را الفبایی می‌کندومانع دوباره کاری مدخلها می‌شودوارجاعهای دوسویه را کنترل ونمایه راچاپ می‌کند.روشهای نمایه سازی کتاب با کمک رایانه دارای مزایای سرعت ورود اصطلاحات نمایه ای، ظرفیت ذخیره سازی بالا ، سهولت اصلاح ، حروفچینی وتایپ، ویرایش و چاپ نمایه هستندواز لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه می باشند.(7)

تجهیزات لازم برای نمایه سازی ماشینی:

تمامی روشهای نمایه سازی ماشینی می‌کوشند مراحل فراهم آوری اطلاعات و سازماندهی توصیفگرهای یک مدرک را به صورت کامل خودکار سازی نمایند. نمایه سازی ماشینی به دو صورت انجام می پذیرد و هرکدام تجهیزات خاص خودرا می طلبد:

1- تجهیزات لازم نمایه سازی ماشینی مدرک. برای آنکه توصیفگرها ازدرون متن استخراج شوند.به عبارت دیگر وارونه سازی متن انجام میگیرد.(روش استخراجی)  هنگام وارونه سازی متن از میان مدارک فقط واژگان سیاهه بازدارنده استخراج می شوند وکنارگداشته می‌شوند. مابقی به عنوان واژه های نشان دهنده محتوای مدرک بصورت مقلوب ذخیره می شوند. بنابراین مراحل لازم برای وارونه سازی به این شرح می باشدکه اولا تولید داده های وارونه شده بوسیله استخراج همه مفاهیم ازمدرک با اشاره به شماره مدرک صورت می گیردو ثانیا مفاهیمی از داده ها نمایه که درسیاهه بازدارنده نیز وجوددارد، حذف می شوند.

2- تجهیزات مربوط به مفاهیم . دراین روش یک بانک واژگان وجوددارد که نوعی واژه نامه می باشد. (روش استنادی)

 ● روش های نمایه سازی ماشینی

الف. روش های زبان شناختی: این روشها می کوشند با کمک تحلیل های شکل شناسی و ساختار نحوی و معنایی مدرک توصیفگرها را استخراج نمایند. که این روشها به سه دسته تقسیم میگردد:

* تجزیه و تحلیل ریخت شناسی که برمبنای ریشه لغات عمل می‌کند.

– کلمات بدون بار معنایی موجود در سیاهه بازدارنده را حذف می کند.

- شکل های دستوری صرف کلمه را به یک شکل می‌آورد.

- ضمایر را براساس اسامی مربوط به آنها مرتب می‌کند.

* تجزیه و تحلیل نحوی که درسطح جملات امکانپذیر است و برمبنای علامتهای نحو لغات انجام می‌شود.

* تجزیه و تحلیل معنا شناختی که درسطح مدارک مشترک در یک پایگاه صورت می‌گیرد . ارتباطات معنایی موجود در یک مدرک شناسایی می‌شوند تا متون مشترک بتوانند به صورت واحدهای هم معنی تجزیه شوند.

ب. روش های آماری: مشخص می کندکه معنی هرمفهوم منفرد در مدرک با حضور آن در جایگاههای مختلف مدرک ارتباط تنگاتنگ دارد. بنابراین لغات درون متن شمارش می‌شوندو ارتباط آنها ارزش گذاری می‌شود. هدف آمارگیری از اطلاعات آن است که لغات دارای بارمعنایی در مدرک به عنوان توصیفگر انتخاب شوند. روش های آماری عملا برای بالابردن جامعیت به کار گرفته می شوند. درحالیکه روشهای زبان شناختی در جهت بهبود مانعیت کاردارند.

ج. روش های مبتنی براحتمالات: در این روشها تئوری احتمالات برای مدل سازی ریاضی مراحل بازیابی به کارگرفته می‌شود. درحالیکه در توزیع آماری اصطلاحات یک مدرک مورد استفاده قرار می‌گیرد.این روش با عملیات ریاضی مفروضات ساده و مطمئنی را ارائه می دهد. فرض برآن است که مدارک براساس میزان ربط درهنگام بازیابی مورد ارزیابی قرارمی‌گیرند.

متغیرهای مداخله گر در نمایه سازی ماشینی( مشکلاتی که حین نمایه سازی ماشینی با آن مواجه هستیم) :

چند زبانه مجموعه مدارک
عدم محدودیت درموضوعات و عناوین و رشته ها
سطح غیر تخصصی زبان مدرک
مدارک بسیار قدیمی با لغات منسوخ موجود درآنها
 مراحل نمایه سازی کامپیوتری :
-
 


ذخیره اطلاعات
-
 تشخیص اطلاعات
-
 تفکیک اطلاعات به پاره های اطلاعاتی
-
 مقایسه پاره های اطلاعاتی
-
 طبقه بندی
-
 انتخاب



درنمایه سازی ماشینی اساس کار ذخیره اطلاعات به صورت الکترونیکی و تشخیص اطلاعات بسته به توانایی سیستم جهت این تشخیص و سپس تفکیک به پاره های اطلاعاتی توسط کامپیوتر می باشد.
   
- منظور از ذخیره اطلاعات به صورت الکترونیکی ، ذخیره اطلاعات بخشی ازمدرک است که جهت نمایه سازی ازآن استفاده می شودو شامل عنوان یا چکیده یا فهرست مندرجات یا حتی کل مدرک می باشد.
 - منظور از تشخیص اطلاعات، تشخیص کلمات وجملاتی است که به صورت الکترونیکی ذخیره شده است و بستگی به توانایی سیستم از لحاظ سخت افزاری و نرم افزاری دارد.

 - منظور از تفکیک اطلاعات به پاره های اطلاعاتی این است که کل اطلاعات یک مدرک که ذخیره شده است به جملات یا کلمات شکسته شود.

- منظور از مقایسه پاره های اطلاعاتی همان مقایسه جملات یا کلماتی است که در مراحل قبل شکسته شده است. 

پ- منظور از طبقه بندی پاره های اطلاعاتی ، اولویت بندی پاره های اطلاعاتی برحسب نیاز و با توجه به برنامه ای است که قبلا به سیستم داده شده است.

- انتخاب آخرین مرحله است که پس از اولویت بندی پاره های اطلاعاتی آن دسته از اصطلاحاتی که در اولویت قرارگرفته اند به عنوان توصیفگرانتخاب می‌شوند و اصطلاحات نامناسب حذف می شوند.

نمایه سازی خودکار درمحیط وب:

 وب به عنوان یکی از جذاب ترین بخش‌های اینترنت کاربردهای فراوانی دارد ومجموعه‌ای است از صفحات به هم پیوسته که حاوی اطلاعات مفیدی درزمینه های موضوعی متفاوت است. همه دلایل مربوط به چرایی سازماندهی اطلاعات در محیط چاپی با شدت بیشتری درمحیط الکترونیک صادق است.چرا که امروزه میلیونها نفر نیازهای خودرا ازطریق وب مرتفع می‌سازند.درحال حاضر موتورهای کاوش وب راتحت ضابطه درآورنده اندو با نمایه سازی صفحات ، پاسخی برای پرس وجوی کاربران فراهم می آورند. نحوه سازماندهی اطلاعات بازتاب مستقیمی درنحوه بازیابی (رتبه بندی ونمایش) نتایج دارد. موتورهای کاوش هریک با الگوریتمها و سیاستهای متفاوتی به مقوله نمایه سازی می نگرند.تفاوت درنتایج بازیابی شده در موتورهای کاوش مختلف نشان بارزی از وجود تفاوت درالگوریتمهای نمایه سازی آنهاست. سازماندهی وسپس ذخیره مناسب اطلاعات به بازیابی نتایج مرتبط ومناسب خواهدانجامید.

 نمایه سازی بایکی از دوروش دستی وخودکار انجام می گیرد. در محیط وب به دلیل حجم وسیع اطلاعات منتشر شده عملا نمی‌توان به شیوه های دستی متوسل شد. بنابراین نمایه سازی دروب به صورت خودکار وتوسط موتورهای کاوش انجام می‌شود. موتورهای کاوش پایگاههای اطلاعاتی قابل جستجویی هستند که از طریق برنامه های کامپیوتری به شناسایی ونمایه سازی خودکار صفحات وب می‌پردازند. موتورهای کاوش برنامه های خودکاری هستند که هیچ گونه وابستگی به نیروی انسانی ندارند.

 
رویکردهای نمایه سازی خودکار دروب:

دربیانی کلی می‌توان گفت که تاکنون درحوزه ذخیره وفن آوری اطلاعات در وب شاهد رویکردهای نمایه سازی گوناگونی چون محتوامحتوری و معنا محوری بوده ایم که شرح آنها آورده خواهد شد.   

1- محتوا محوری:

اغلب موتورهای کاوش حاضر از روش نمایه ساز ی برمبنای کلیدواژه های متن استفاده می‌کنند.دراین شکل فرایند نمایه سازی سه مرحله خواهد داشت : شکستن کلمات، تعدیل وحذف کلمات غیرموضوعی، استفاده از الگوریتم ریشه ساز جهت تولید ریشه های مفاهیم. درمرحله شکستن کلمات، داده هایی که به صورت رشته ای از کاراکترها هستندمورد بررسی قرار گرفته وحدود کلمات وفاصله میان آنها مشخص می گردد. درمرحله تعدیل کلمات مزاحم، بزرگ نویسی ، نقطه گذاری ومواردی از این دست مدیریت می شود. کلمات مزاحم درنمایه سازی کلماتی هستند که بار معنایی خاصی ندارند و تنها برای ایجاد پیوستگی و ارتباط در جمله ها به کار می روند. بعد از این مرحله از الگوریتمی جهت تولید ریشه ها و مفاهیم استفاده می شود. 


2- معنا محوری:

درحال حاضر اغلب موتورهای کاوش رویکردی مکانیکی دارندو به مفاهیم ، الگوها وکلیدهایی که به فهم مفاهیم می انجامد توجهی ندارند. دراین ابزارها، جست و جوی واقعی صرفابر مبنای کلیدواژه هاست. استفاده از فهرست مترادفها وبهره گیری از جست وجوی فازی از راهبردهای مطرح شده جهت رفع مشکلات جست وجوی کلید واژه ای است. روشی که دراینجا مطرح است بهره گیری از نمایه سازی معنایی پنهان جهت بهبود مانعیت، جامعیت ورتبه بندی نتایج کاوش است.نمایه سازی معنایی پنهان به کاربران این اجازه را میدهد که جست وجوی خودرا به مفاهیم و نه فقط کلید واژه ها محدود کنند.درزمینه نمایه سازی خودکار دروب حرکتهای جاری به سمت بهره گیری ازداده های ساختار یافته وتحقق وب معنایی است ، اما این حرکتها به طورکامل به انجام نرسیده است و هنوز مشکلات حل نشده فراوانی در این مسیر وجوددارد. بی گمان کتابداران واطلاع رسانان به عنوان متولیان سازماندهی دانش بشر ، می‌توانند دراین زمینه نقش موثری ایفا کنند. بدیهی است دراین راستا کتابدار باید خودرا به دانش وفناوریهای نوین اطلاعاتی مجهز نماید تابتواند وظیفه نمایه سازی وذخیره سازی اطلاعات را انجام دهد.

نتیجه گیری :

نمایه سازی یکی از سریعترین روشهای بازیابی اطلاعات محتوای مدارک است و با توجه به افزایش روزبه روز مدارک و توسعه رشته های علمی ضروری به نظر می رسد. نمایه سازی ماشینی از انواع نمایه سازی است که هماهنگی و یکدستی درنمایه سازی را به دنبال دارد. دراین روش انتخاب واژه های کلیدی توسط ماشین انجام می گیرد. البته این درحالی است که یک بار سیاست کار آن به ماشین داده شده است. دراین روش انتخاب کلیدواژه ها، کنترل اصطلاحات تخصصی و هماهنگی بین آنها توسط ماشین انجام می‌گیرد. عمدتا نمایه سازی ماشینی به دوروش رایانه ای و با کمک رایانه انجام می‌گیرد. روش رایانه ای داراری انواع حذف اصطلاح و حفظ اصطلاح است که نمایه کوئیک و کوواک از نوع حذف اصطلاح هستند. نمایه سازی با کمک رایانه درمحیط گرافیکی و دستوری انجام می‌گیرد. درصورت استفاده از هر کدام از روش ها نیاز به نرم افزار هایی داریم که دراین زمینه راهگشا باشند. می‌توان از رویکردهای نمایه سازی خودکار درمحیط وب نیز استفاده نمود که این مسئله نیز درراستای دستیابی به هدف اصلی نمایه سازی که همان سازماندهی اطلاعات به قصد سهولت بازیابی است، می‌باشد.

 

    کتابنامه
1. دیانی، محمدحسین(1379). مواد وخدمات مرجع : فشرده درسها.تهران: انتشارات کتابخانه رایانه‌ای.
2. راولی ، جنیفرای(1374). نمایه سازی و چکیده نویسی. ترجمه جعفر مهراد. تهران : سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
3. سلطانی، پوری. راستین، فرودین(1381).اصطلاحنامه کتابداری . تهران : فرهنگ معاصر.
4. فوگمان، روبرت(1374). تحلیل موضوعی و نمایه سازی: مبانی نظری و توصیه های عملی . تهران : کتابخانه ملی.
5.لارج، آندرو.تر، لوسی.هاتلی، ریچارد(1383). جستجوی اطلاعات در عصر اطلاعات: اصول و مهارتها. ترجمه زاهدبیگدلی.ویراسته زهیر حیاتی. تهران: نشر کتابدار.
6.محمدی فر ، محمدرضا(1381). مبانی نمایه سازی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات.
7.نوروزی، علیرضا(1380). نمایه سازی کتاب: راهنمای برای ناشران، نمایه سازان، کتابداران، مولفان و مترجمان. تهران: چاپار.
  

8. نیاکان، شهرزاد(1383). نمایه سازی ماشینی. تهران. مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
9.یوسفی، احمد."اصول و روشهای نمایه سازی رایانه ای". فصلنامه کتاب. دوره 9،شماره2،ص60-48.

10. Bakewell, K.G. B (1978). Classification and Indexing Practice. London: Clive Bingly.
11. Evans, Richard T. Computerized indexing service for publishers, authors, packagers and corporations. Available from:
www.Mindsping.com

 


نوشته شده در تاريخ دوشنبه ٢۱ امرداد ۱۳۸٧ توسط نمایه

مطالعه چرا و چگونه!؟

نویسنده: مصطفی جوادزاده-لیسانس مدیریت و برنامه ریزی آموزشی

یکی از پیش نیازهای مهم رشد و توسعه فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی داشتن جامعه ای اهل کتاب و مطالعه است.

    دستیابی به چنین جامعه ای به برنامه ریزی هدفمند و آزموده و به استمرار آن نیازمند است.

    اهمیت بررسی جایگاه مطالعه از آنجا ناشی می شود که کتاب به منزله گنجینه های عظیم دانش بشری - اعم از آثار جدید و آثار قدیم - به عنوان یک منبع معتبر و قابل استفاده، همواره مورد توجه قرار گرفته است.

    سازمان آموزش علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در بسیاری از کنفرانس های خود اساس توسعه اقتصادی را گسترش کتاب و برنامه ریزی درازمدت آموزش دانسته است؛ شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل نیز کتاب را یکی از وسایل لازم عمران و پیشرفت ملت ها دانسته است (ابرامی، 1357)

    در اوایل قرن 20 مسئله مطالعه، علاقه مندی و عادت آن بیشتر جنبه تفنن و سرگرمی داشت و تنها اهل ادب و تحقیق خود را محتاج به مطالعه مرتب و مداوم می شمردند. تحول اقتصادی و عظیمی که در امر پیشرفت علم و صنعت در کشورهای مترقی جهان ایجاد گردید، با تعمیم تعلیمات عمومی که نتیجه نیازمندی های شدید به کارگران و افراد متخصص برای گرداندن چرخ عظیم صنعت بود، این مسئله (مطالعه) را از حالت انفرادی خارج و به مسئله عمومی و پایه ای از تحصیل و تربیت مبدل کرد (امیرهادی، 1383)

    رشد سالانه آزاد شدن اطلاعات در دنیا و همچنین سرعت رو به رشدی که جریان اطلاع رسانی و کسب اطلاعات به خود گرفته است، این نیاز را شامل می شود که تمامی کسانی که می خواهند خود را با ا ین روند رو به پیشرفت، همسو کنند، باید خود را در جریان این دریای عظیم و پهناور جستجو کنند و این امر با ایجاد رغبت و عادت کردن به مطالعه و کتابخوانی میسر خواهد شد.

    نقطه آغازین این حرکت عظیم فرهنگی، آشنایی والدین، مربیان و دست اندرکاران مسائل تعلیم و تربیت با نقش کتاب و مطالعه در زندگی فردی و اجتماعی بوده. و همچنین آگاهی دادن آنان از روش های مختلف ایجاد روحیه عادت به مطالعه، روش مطالعه صحیح و یادگیری بهتر در کودکان و نوجوانان است.

    از آنجا که والدین و مربیان تاثیر زیادی در تعلیم و تربیت فرزندان خود دارند، باید شرایط و موقعیت های مختلف را به خوبی بشناسند برهمین اساس راه و روش صحیح را در پیش بگیرند و این راه تضمین کننده موفقیت آنها در این زمینه خواهد بود.

    مهمترین عامل پرداختن به این موضوع در این نوشتار احساس نیازی بود که اول در خود سپس در میان قشر جوان و بخصوص دانشجویان احساس می شد که راه تحصیل و کتابخوانی در دوره های آموزش عالی و در درک و فهم مطالب کتاب ها دچار مشکل هستند.

    باتوجه به مشکلات ذکر شده که متخصصان آموزشی اذعان دارند “هیچ مهارتی برای بشر پرارزش تر از مهارت در خواندن، مطالعه و سودجستن از آن نیست” (حمدی پور، 1380)

    تعاریف مطالعه:

    در لغت نامه دهخدا، مطالعه به معنای نگریستن بر هر چیزی برای واقف شدن به آن و تامل و تفکر و اندیشه، نظر به دقت است و مطالعه کردن به معنی نگریستن در چیزی برای وقوف بر احوال آن آمده است.

    در فرهنگ معین، مطالعه یعنی خواندن کتاب یا نوشته ای و فهمیدن آن، قرائت نوشته ای برای درک آن ذکر شده است.

    در فرهنگ علوم رفتاری مطالعه به 3 عامل زیر به کار رفته است:

    -1 به کار بردن عقل یا ذهن برای یک مسئله یا موضوع

    -2 رشته ای از یادگیری است

    -3 بحث و بررسی درباره یک موضوع، یا یک بحث خاص و یا گزارش درباره تحقیق

    در تعاریف موجود دیگر، مطالعه را به 2 بخش تقسیم می کند. مطالعه در معنا و مفهوم وسیع آن، همان ارتباط است. ارتباط با دنیای تازه به وسیله آثار به جا مانده از دیگران، آثاری که نشان دهنده طرز تفکر آنان و شامل آثار تاریخی و جغرافیایی، هندی و غیره است، در قسمت دوم، مطالعه رادر معنای خاص آن بیان می نماید که عبارت است از ارتباط با افکار دیگران به وسیله کتاب یا هر نوع نوشته دیگر.

    نکته ای که در میان تعاریف بالامستتر است، قصد و عمد در انجام این عمل (مطالعه) است. یعنی مطالعه فرایندی هدفمند و بنا به میل شخصی می تواند به هر سویی کشانده شود و بستگی به نوع علاقه و کشش درونی شخص دارد. علاقه ای که فرد در زندگی به ورزش بدمینتون دارد باعث می شود که به خواندن و مطالعه مجلات و روزنامه های تخصصی بپردازد یا همچنین در مسائلی که فرد درگیر آن است، چه در شغل که باعث می شود فرد اطلاعات مربوط به آن شغل را از مجلات یا از سایت های مختلف جستجو کند، مانند اطلاعات بازار بورس و هنر، آشپزی و ...

    انواع مطالعه:

    در تعاریف عملیاتی مطالعه را به 2 صورت می توان مشخص و متمایز کرد (البته باتوجه به موارد مورد مطالعه)
    الف) کتب درسی و منابع درسی: که عبارتند از کتاب های درسی که از طرف سازمان آموزش و پرورش برای همه دوره های تحصیلی و مقاطع 3 گانه و پیش دانشگاهی و همچنین مقاطع قبل از آنها (ابتدایی، راهنمایی) تعیین گردیده است و دانش آموزان باید در طول سال تحصیلی فقط این کتاب ها را برای وارد شدن به مقاطع بالاتر پاس کنند. در مقاطع آموزش عالی، کتب و منابعی که مورد نظر اساتید می باشد که اکثرا تالیفی یا ترجمه است و برای گذراندن واحد درسی و اخذ امتحان به دانشجویان معرفی می گردد.

    ب) مطالعه منابع غیردرسی: روزنامه، مجلات، کتاب داستان، رمان، اطلاعات عمومی و .. مشخصه اصلی این منابع را می توان، افزایش اطلاعات شخصی و آگاهی فردی عنوان کرد و نوع آن بستگی به علایق فرد دارد.

    تفاوت انواع مطالعه

    چنانچه در تعاریف بالاقید شده است، مشخص است که در مطالعه منابع درسی انعطاف پذیری نسبت به منابع غیردرسی کمتر است. در نحوه انتخاب، در کتاب های درسی تعیین منابع توسط سازمان آموزش و پرورش و در آموزش عالی توسط اساتید صورت می گیرد، ولی در مطالعه منابع غیر درسی انتخاب کننده فرد و با علاقه او صورت می گیرد. ولی در جامعیت منابعی که توسط سازمان آموزش و پرورش و اساتید مشخص می شود، به نسبت از منابعی که فرد انتخاب می کند جامعیت بیشتری دارد (باتوجه به تجربه.)

    ممکن است در کتاب ها و منابع درسی که برای دانش آموزان و دانشجویان تعیین و مشخص می گردند تمام مطالب منابع، در طول سال تحصیلی و ترم مطالعه نشود و شاید مطالب مهم مطالعه نشود و ابتر بماند. ولی در مطالعه منابع غیردرسی باتوجه به مطالب عرضه شده این امکان به نسبت کمتر است.

    روش های مطالعه

    مطالعه ثمربخش از 2 عامل متاثر است، یکی علاقه نسبت به مطلب خواندنی، دیگری کاربرد ماهرانه فنون مطالعه، علاقه نسبت به مطالب خواندنی سبب می شود تا شخص به مطالعه بیشتر بپردازد، مطالعه بیشتر منجر به بهتر شدن فنون مطالعه می شود، کاربرد فنون بهتر، مطالعه را آسانتر، سریع تر و لذت بخش تر می سازد، در نتیجه علاقه خواننده نسبت به مطالعه افزایش می یابد و سبب می شود تا او به مطالعه بیشتر بپردازد، از خواندن مطالبی که نباید بخواند دوری نکند و در زمان کمتر مطالب بیشتری را بخواند (سیف، 1379.)

    کی. پی بالدریج از متخصصین آموزشی در کتاب روش های مطالعه، این روش ها را به 7 گروه تقسیم می کند.
    -1 خواندن اجمالی:

    هدف از خواندن اجمالی، دست یافتن به نکات و مطالب مهم کتاب و کشف کردن ساختمان مواد و مطالبی در یک زمان کوتاه و با سرعت زیاد است. روش خواندن اجمالی، مبتنی است بر یک نمونه گیری سریع از نکات اساسی و صرف نظر کردن از جزئیات، در این روش مطالعه، در جستجوی نکات کلیدی درباره مواد و ساختمان مطالب و نظر و سبک مولف هستیم.

    -2 تند خواندن:

    هدف از تند خواندن یا سریع خواندن یک کتاب، کسب یک آشنایی کلی، با مطالب کتاب از طریق مرور کتاب، با یک سرعت فوق العاده زیاد است. برای مرور کردن مطالبی که قبلاخوانده ایم و هنگامی که درک کمتری از مطالب، مورد نیاز است و وقت کمی موجود است، این روش توصیه می گردد.

    روش تندخواندن بر فن دیدزدن مبتنی است. دیدزدن مستلزم یک حرکت منظم، همراه با ریتم چشم بر روی صفحات است که فن دیدزدن امکان مرور مطالب را به طرزی بسیار سریع میسر می سازد.

    -3 عبارت خوانی:

    هدف عبارت خوانی افزایش سرعت مطالعه است. از طریق خواندن عبارات و جملات، به عوض خواندن کلمات عبارت خوانی باعث افزایش درک مطلب، از طریق شناسایی اندیشه ها و مفاهیم و رابطه بین آنها می شود.

    -4 دقیق خوانی:

    هدف دقیق خوانی درک کامل مطالب خوانده شده و نگهداری آنها به طرزی منظم و منطقی در حافظه است، به طریقی که یادآوری آنها برای استفاده های بعدی میسر باشد.

    از طریق دقیق خوانی می توانیم فهم بیشتری از مطالب توسط درک ساختمان مفاهیم و معانی داشته باشیم و خواننده ای که از این روش استفاده می کند. فنون اساسی روش دقیق خوانی عبارتند از سازمان دادن، حاشیه نویسی و علامت گذاری و خلاصه کردن.

    -5 خواندن تجسسی:

    هدف خواندن تجسسی افزایش دامنه تمرکز حواس و درک عمیق تر معانی است.

    به کسی که دنبال چیزی می گردد، از کسی که دنبال آن نمی گردد به احتمال بیشتری آن چیز را پیدا می کند. سوالات به شما کمک می کنند تا به دنبال چیزها بگردید. طرح سوال قبل از خواندن و در ضمن خواندن اجمالی، قدرت پیش بینی و علاقه مندی شما را افزایش می دهد.

    -6 انتقادی:

    هدف از خواندن انتقادی دستیابی به قضاوت مستدل و درگیری عمیق تر با مطالب از طریق تجزیه و تحلیل معانی است. منظور از خواندن انتقادی، قضاوت کردن در مورد درستی، اعتبار، یا ارزش مطالب خواندنی براساس ملاک ها یا استانداردهای صحیح است. این کار می تواند، خواننده را از طرز تفکر معمولی و تنگی دید فارغ کند. این نوع خواندن همچنین، توانایی تشخیص و ارزش نهادن به زیبایی، نظم و حقیقت، یا هر چه که تعادلی را در برمی گیرد، ایجاد می کند.

    -7 درک زیبایی و جنبه های هنری مطلب:

    هدف از خواندن برای درک زیبایی و جنبه های هنری مطالب، افزایش آگاهی و لذت بردن از کارهای هنری است.
    در این روش علاوه بر خواندن برای درک زیبایی و جنبه های هنری که موجب بسط آگاهی از مطالب خوانده شده می شود، باعث غنی کردن زندگی و کسب لذت است.

    تاثیرات مطالعه:

    مطابق تحقیقات و بررسی های “ویلز، براسون و بردشاو” 5 تاثیر عمده از مطالعه، به دست آمده است که عبارتند از:

    -1 عامل وسیله ساز: یعنی آشنایی و شناخت کاملی از مشکلات واقعی و داشتن صلاحیت کامل برای روبرو شدن با مشکلات

    -2 تاثیر در شخصیت و ایجاد شخصیت جدید: واژه شخصیت در زبان روزمره معانی گوناگونی دارد، گاه منظور از شخصیت درجه کارایی و جاذبه اجتماعی آن مورد نظر است، گاه به منظور توصیف بارزترین ویژگی شخص به کار می رود، ولی روانشناسان در بحث از شخصیت بیش از هر چیز به تفاوت های فردی توجه دارند، یعنی ویژگی ای که یک فرد را از دیگران جدا و متمایز می کند.

    با این حال تاثیری که مطالعه می تواند در شخصیت فرد داشته باشد، همه موارد بالارا در برمی گیرد. چون در شیوه تفکر و نحوه سازگاری فرد با محیط تاثیر بسزایی دارد و تاثیر آن در فرد، می تواند باعث رهایی، از احساس حقارت و اطمینان به خود باشد و موفقیت او را در محیط تضمین کند.

    -3 تاثیر در بحث و استدلال: یعنی تقویت یک عقیده یا تبدیل و تغییر و تفسیر آن به عقیده دیگر، از طریق بحث و استدلال میزان مطالعه و پرورش و رشد عقیده رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند. افراد را می توان با ابراز عقیده و بحث و استدلال آنها در موضوعات مختلف ارزیابی کرد و توان آنها را در موفقیت و پیروزی شان در مباحث و گفتگوها و مناظره ها و مقبولیت نظراتشان توسط جمع و افراد مختلف، را می تواند در تاثیرات مطالعه منابع و میزان آن دانست.

    -4 تاثیر در زیبایی: یعنی کسب تجارب زیبایی شناسی از طریق ادبیات و هنر و ...

    در مطالعه ادبیات و هنر و آگاهی از مطالبی که در این علوم قرار دارد و لذتی که با مطالعه این منابع، پیش روی خرد قرار می گیرد، از جمله فواید مطالعه این آثار است. دکتر علی اکبر سیف از متخصصان آموزشی از جمله تاثیرات مطالعه در زیبایی را:

    افزایش میزان درک و فهم از طریق کشف معانی عمیق یک نوشته.

    بالابردن سطح آگاهی نسبت به اهداف زندگی و فلسفه حاکم بر آن، از طریق شریک شدن در احساسات و تجربیات و طرز فکر دیگران.

    بهره گیری بیشتر از استعدادهای شخصی از طریق برانگیختن افکار، ادراکات و احساسات و ... می داند.
    -5 تاثیر در آسودگی خاطر:

    یعنی رهایی از افکار و عقاید بخصوص از طریق مطالعه منابعی که آن طرز فکرها و عقاید قبلی را تعدیل یا تغییر داده و انسان را به آرامش خاطر می رساند.

    تاثیر مطالعه در زندگی فوق العاده وسیع است. یک مطالعه کننده، می تواند مهارت های تازه یاد بگیرد، حقایق تازه ای را معرفی کند، فردی با معلومات بار بیاید و می تواند با افکار جدید و نوآور، اقدامات شکوفایی به عمل آورد.

    اهمیت و ضرورت مطالعه کردن:

    کتاب بر عالم تمدن فرمانروایی می کند. “ولتر”

    هیچ اهمیت و ضرورتی بالاتر از این مسئله نیست که مطالعه چه تاثیرات عمیق، در روح و روان و خودسازی افراد می گذارد و در رشد و شکوفایی اقتصادی و آگاهی سیاسی افراد جامعه، چه ردپاهایی از خود به جای می گذارد.

    تکامل فرهنگ هر جامعه، مدیون و مرهون شناخت ویژگی های فرهنگی و تاثیر آن بر افراد جامعه است.
    امروزه مطالعه کردن یکی از شاخص های توسعه و رایج ترین محصول فرهنگی کشورهای مختلف محسوب می شود، زیرا مطالعه کتاب و فرهنگ کتابخوانی نمایانگر، رشد ملی و از نشانه های بارز بالندگی فرهنگ و تمدن هر کشور است.

    در دنیای متغییر قرن 21 که هر روز در زمینه های علمی، هنری، سیاسی و اقتصادی و ... یک اتفاق تازه می افتد و خط جدیدی به راه می افتد کتاب و مطالعه جایگاه ویژه ای دارد و دیگر مثل سابق کار افراد منحصر به فرد نیست. هر کسی در هر شغل و مقامی لازم است به طور مرتب مقداری از وقت خود را به مطالعه و مطالب اختصاص دهد، چه این مطالب از روزنامه یا مجلات یا کتاب های گوناگون باشد.

    نگاهی گذرا به علل پیشرفت کشورهای جهان، چه توسعه یافته و چه در حال توسعه و عقب مانده، مبین این واقعیت است که بخش عظیمی از این موفقیت های آنها در سایه توجه شان به نسل نوجوان و جوان و سرمایه گذاری در جهت رشد و پرورش استعدادهای آنان بوده است.

    در جوامع پیشرفته دنیا که اهمیت مطالعه و خواندن مطالب مختلف بر مردم آشکار شده است، بهبود وضع مطالعه و راه های صحیح و تسریع در این امر و درک بهتر و فهم مطالب یکی از اقدامات مهم آموزشی محسوب می شود.

    در جوامع مترقی روش های درست مطالعه نه تنها در ضمن آموزش دروس مختلف آموزشگاه ها به یادگیرندگان ارائه می شود، بلکه دوره های کوتاه مدت و بلندمدت روش های درست مطالعه و روش های سریع خواندن و مفهومی برای تمامی افراد علاقه مند دایر شده است و جهت شرکت جستن مردم در این دوره ها آنان را به عوامل مختلف مورد تشویق و ترغیب قرار می دهند (سیف علی اکبر، 1379.)

    متاسفانه از آنجا که فرهنگ مطالعه و کتابخوانی در جامعه ما هنوز جایگاه خود را به دست نیاورده است و از وضعیت نامطلوبی برخوردار است، لذا باید برای ایجاد رغبت و عادت در کودکان ونوجوانان به مطالعه خواندنی های مطالب جدی، علمی، فنی و شغلی و... چاره اساسی اندیشیده شود.

    


نوشته شده در تاريخ چهارشنبه ۱٦ امرداد ۱۳۸٧ توسط نمایه

مطالعه چیست؟ مطالعه ی ثمر بخش چگونه است؟

مطالعه ثمر بخش

مطالعه چیست؟ مطالعه ی ثمر بخش چگونه است؟ از چه طریقی می توان بهتر یاد گرفت و بهتر آموخت؟ چگونه می توان مطالب و کیفیت یادگیری مفاهیم و اصول را در خود ارتقا داد و یادگری را با معنا ساخت؟ همه ی این ها از جمله سؤالاتی است که در ذهن دانش آموز و معلم وجود دارد . حال ما در این مقاله می خواهیم مطالعه ی مؤثر را مرور کنیم. ما می خواهیم هم خودمان بتوانیم مطالعه ی خویش را تقویت کنیم و به همان نسبت که از تدریس و تمرین کسب مهارت می کنیم این مهارت را انتقال دهیم.

قبل از انجام هر کاری باید مراد از انجام آن را دانست لذا اولین گام در این مقاله تعریف مطالعه است.

مطالعه یک فرآیند شرطی و اکتسابی جهت افزایش معلومات است، مطالعه فرآیندی شرطی و اکتسابی است یعنی مرحله به مرحله پیش می رود و دارای بخش های مختلفی مانند، مهارت های قبل از مطالعه ، ایجاد آمادگی، پیش مطالعه و ... است و یک سری شرایطی دارد و از همه مهم تر یعنی عادت دادن به خود در طول سال تحصیلی به یک روش خاص و اکتسابی است یعنی به دست آوردن، پس باید روش مطالعه را یاد گرفت. برای این که ما در مطالعه شرطی شویم باید شرایطی را در نظر بگیریم، از جمله مکان مطالعه، زمان مطالعه و روش یا تکنیک مطالعه که به شرح هر یک به اختصار می پردازیم.

مکان مطالعه

بهتر است برای مطالعه ی ثمر بخش جای ثابتی را انتخاب کنیم و باز بهتر است پشت میز بنشینیم و مطالعه کنیم. حتی گذشتگان نیز روی زمین درس نمی خوانده اند و از میزهای کوچکی برای کارهای نوشتنی و خواندنی خود استفاده می کرده اند . در مورد نور مکان مطالعه بهتر است از دو ترکیب نوری هم طیف زرد و هم طیف سفید استفاده کنیم تا چشم ها خسته نشوند.

پس استفاده از لامپ مهتابی نور مطالعه این است که حتماً در زمان مطالعه پیرامونتان روشن باشد و فقط محلی که درس می خوانید روشن نباشد.

دمای اتاق باید حدود 25 درجه ی سانتیگراد باشد. منظور این است که وقتی با لباس راحتی در اتاق خود نشسته اید احساس گرمای زیاد و یا سرما نکنید چرا که یکی از عوامل حواس پرتی و ایجاد خواب آلودگی دمای زیاد اتاق است.

دکور اتاق هرچه ساده تر و ثابت تر باشد بهتر است. به عبارت دیگر دکور اتاق را مرتّب تغییر ندهید و چیزی که تداعی کننده ی خاطره ی خاصّی باشد در اتاقتان وجود نداشته باشد. هرچقدر فضای دیدتان هنگام مطالعه محدودتر باشد میزان حواس پرتی تان هم کم تر خواهد بود.

بهترین جا برای درس خواندن منزل است ولی اگر نمی توانید در خانه درس بخوانید به هر دلیل اعم از جمعیت زیاد خانه، سر و صدای زیاد و ... از فرهنگ سرا ها یا کتابخانه ها استفاده کنید. بعضی از افراد در مورد نقش موسیقی هنگام مطالعه نظرات ضدّ و نقیضی دارند ولی خلاصه ی مطلب این است که درس خواندن با موسیقی، هماهنگ و جور نیست پس سعی کنید صادقانه درس بخوانید و با خود رو راست باشید تا موفّق شوید.

زمان مطالعه

هیچ قانونی برای زمان مطالعه نداریم هر وقت که راحت بودید چه صبح زود و چه شب تا دیر وقت می توانید مطالعه کنید و درس بخوانید. ولی سه زمان در یادگیری خیلی مهم است که بهتر است در این زمان ها مطالعه کنید:

اول صبح: چون تازه از خواب بیدار شده اید و ذهنتان منع قبلی ندارد . مطالب را به راحتی در خود نگه می دارد پس در برنامه ی روزانه خود طوری عمل کنید که حتماً اول صبح ها نیم یا یک ساعت بتوانید درس بخوانید.

آخر شب: به دلیل این که بعد از درس می خوابید و منع بعدی ندارید پس مطالب فرصت پیدا می کنند تا از نیمکره ی راست که جایگاه حافظه ی کوتاه مدت است وارد نیمکره ی چپ که جایگاه حافظه ی بلند مدت است، شوند. برای همین یادگیری افزایش پیدا می کند.

دو ساعت قبل از غروب آفتاب: به دلیل کاهش اشعه ی کیهانی و نوع رابطه خورشید با زمین اختلال حواس در این زمان کم می شود، پس سعی کنید از این زمان به خوبی جهت مطالعه ی ثمربخش استفاده کنید. البته این سه زمان برای درس خواندن مناسب هستند ولی نباید زمان های دیگر را از دست بدهید.

از جمله موارد دیگری که برای مطالعه ی ثمربخش باید رعایت شود و در حیطه ی زمان مطالعه می گنجد، با معده ی پر و خالی درس خواندن است که هر دو مضر است.

روش یا تکنیک مطالعه

مطالعه ی ثمربخش باید بر اساس یکی از سیستم های مطالعاتی باشد تا بازده کاری افزایش یابد « مُسخاب» م س خ ا ب اوّل کلمات زیر است:

مرور ، سؤال، خواندن، ازبرخوانی، و بازخوانی .

رعایت مراحل زیر شاگرد را به صورت فعّال در جریان یادگیری درگیر می سازد و زمینه هایی را برای تمرین اطلاعات تازه ای که شاگرد فرا گرفته است، فراهم می آورند.

گام 1: مرور

برای آموختن اطلاعات جدید، اولین گام مرور کلی است. شما احتمالاً خواهید توانست گام نخست را با نگاه بر خلاصه ی فصول کتاب انجام دهید این کار به شما کمک خواهد کرد که اطلاعات هر فصل را با تجارب قبلی خود پیوند زنید و دانش مربوط را در ذهن خویش فعّال سازید.

گام 2: سؤال

سؤال به شما کمک می کند که به صورت فعّال با مواد خواندنی درگیر شوید. در ضمن مرور فصول از خود سؤالاتی بپرسید یعنی عناوین اصلی و فرعی هر فصل را به « سؤالات باز» تبدیل کنید.

تدبیر این است که هدف های خود را به صورت سؤال مشخص کنید و مطالب جدید را با آن چه از قبل یاد گرفته اید ربط دهید. این گام در حد زیادی معناداری اطلاعات جدید را افزایش می دهد و شما را به صورت فعال درگیر می کند. این کار همچنین به شما کمک می کند که سؤالات امتحانی را پیش بینی کنید.

گام 3: خواندن

مطالب را بخوانید. در ضمن مطالعه سعی کنید که سؤالاتی را که در گام 2طراحی کرده اید پاسخ دهید و آن چه را می خوانید با دانسته های قبلی خود ربط دهید.

گام 4: از برخوانی

به محض آن که مطالعه ی یک قسمت را تمام کردید، توقّف و تلاش کنید سؤالاتی را که درباره ی آن قسمت طراحی کرده اید پاسخ دهید. این تمرین فعّال به شما کمک می کند که از طریق ربط دادن مطالب جدید اطلاعات قبلی، به متن مزبور معنا ببخشید.

گام 5:بازخوانی

جریان بازخوانی موجب صرفه جویی در وقت شما می شود. زیرا ضروری نیست که تمام مطالبی را که  قبلاً مطالعه کرده اید، دوباره بخوانید به جای آن، بر سؤالاتی که برایتان مشکل است تمرکز و بخش های مشکل متن را مطالعه کنید تا بتوانید سؤالات را پاسخ دهید.

این گام، ارزیابی یادگیری شماست و در جایی که نیاز باشد امکان تمرین بیش تری را برای شما فراهم می آورد.

با این  5 گام نه تنها می توانید توانایی مطالعه ی خویش را تقویت کنید بلکه می توانید آن را به دیگران نیز آموزش دهید.

 

سخن آخر

در انتها نکات مهم و کلیدی که می توانند کمک کنند تا یک حالت خوب را به مدت طولانی حفظ کنید و خود را با آن سازگار سازید؛ را بیان می کنیم.

برای گرفتن تصمیم جدید نباید تصمیم بزرگی را در ابتدا اتخّاذ کرد. بلکه باید از تصمیم های کوچک شروع کرد. یعنی دانش آموزی که عادت ندارد درس بخواند نباید با یک برنامه ی 10 ساعته آغاز کند بلکه باید با یک برنامه ی 2 ساعته شروع کند. برای این که بتواند این روند را ادامه بدهد.

در موقع ایجاد عادت جدید راندمان بین 21 تا 40 روز کاهش پیدا می کند. یعنی هر فردی که می خواهد رفتار جدیدی را آغاز کند باید بداند که در مرحله ی اول نه تنها اتفّاق مثبت خاصی نمی افتد بلکه اتفاقات منفی نیز پیش می آید یعنی راندمان کم می شود مثل این که فرد مریض می شود یعنی اگر فرد می خواهد عادتی را در خود ایجاد کند باید ریاضت بکشد و خوشبختانه از آن جا که نام انسان از دو ریشه ی انس و نسیان گرفته شده است ، سریع یک وضعیت را فراموش «نسیان» و به وضعیت جدید «انس» می گیرد.

منتظر نقطه ی آغاز برای شروع تحوّل جدید نباشید.

نگویید از اول هفته شروع می کنم و یا از اول ماه درس می خوانم.

هر وقت خواستید تغییری در خود ایجاد کنید آن زمان مناسب است و می تواند آغاز حرکت باشد.

فهرست منایع:

1-      گلاور ، جان ای،برونینگ، راجراچ : روان شناسی تربیتی اصول و کاربرد آن ، مرکز نشر دانشگاهی ، تهران ، 1381

2-      کاکیا ، لیدا: نگرشی نو به تربیت جوان ، انتشارات تابان ، 1381

3-      کاکیا، لیندا: نگرشی نو به تربیت فرزند ، انتشارات اقاقی، 1378

4-      کاکیا، لیدا: نگرشی نو به افت تحصیلی، انتشارات اقاقی ، 1379

5-Farr,M,J(1988)the long – term retention of  knowleg\dge and skills. New york: springer – Verlag


نوشته شده در تاريخ شنبه ۱٢ امرداد ۱۳۸٧ توسط نمایه

سخت افزار و نرم افزارهای مطالعه موفق

حمید خاکسار

علم آموزی، و مطالعه کسب مهارت‌های حرفه‌ای سبب پویایی حرکت انسان در مسیر تعالی زندگی بوده و هست. در اهمیت خواندن همین که اولین خطاب خداوند منان به پیامبر گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ این است که «بخوان» و در اولین سوره‌ای که برای فرستاده‌ی عظیم الشأن خداوند فرود آمد «قلم» به تجلیل یاد شده است، «إِقْرَاء وَ رَبُّکَ الاکرم الذی عَلَّمَ بالقلم»[1] که نشان از جایگاه بلند مطالعه و علم آموزی در فرهنگ اسلامی دارد و در روایات اسلامی، حیات و زنده بودن را در علم آموزی قرار داده‌اند. لذا بر ماست که عواملی را که در بهره‌وری مطالعه موفق دخیل هستند بدانیم و رعایت کنیم، تا این که مطالعه‌ای موفق و با ثمر داشته باشیم.

در این نوشتار ما سعی داریم که بعد از تعریف مطالعه، به بیان برخی سخت افزارها و نرم افزارهای لازم در یک مطالعه موفق بپردازیم.

معنای لغوی مطالعه:

در لغت مطالعه به معنی نگریستن به هر چیزی برای واقف شدن به آن است.[2]

معنای اصطلاحی مطالعه:

در اصطلاح مطالعه به آگاهی‌هایی می‌گویند که انسان از طریق خواندن مکتوبات اعم از روزنامه، مجله و کتاب... به دست می‌آورد.[3]

داشتن مطالعه موفق عوامل و شرایط افزایش بهره‌وری مطالعه:

شرط لازم مطالعه موفق است از سویی نیز برای دست یابی به یک مطالعه مطلوب ضروری است که قبل از هر چیز سخت افزارها و نرم افزارهای مطالعه را که سبب افزایش بهره‌وری مطالعه می‌شوند دقیق بدانیم و به آنها عمل کنیم.

سخت افزارهای مطالعه موفق

1ـ بدن و جسم سالم و آماده:

لازمه یک مطالعه خوب داشتن جسم سالم می‌باشد وقتی از نظر جسمی سالم نیستید، مثلاً زخم معده دارید، سر درد دارید، گرسنه هستید یا شکم پُر هست و یا نیاز به استحمام دارید و... سراغ مطالعه نروید. در غیر این صورت علاوه بر پائین آمدن بهره‌وری مطالعه، باعث دلزدگی شما نسبت به مطالعه می‌شود. در احادیث توصیه شده که برای تقویت نیروی فکری و ذهنی از خوراکی های خاص استفاده کنیم, برخی ازآنها به قرار زیر است:

کرفس, عسل, کندر, خوردن گوشت( در حد اعتدال ), روغن مالیدن, باقلا, خوردن انار و پیه آن, سرکه خوردن مداوم, مویز ناشتا, در برخی از احادیث توصیه شده که از برخی خوراکی ها پرهیز کنیم تا زمینه فراموشی مهیا نشود, برخی از آنها چنین است: خوردن سیب ترش, خوردن گشنیز, پنیر زیاد, افراط در خوردن گوشت حیوان وحشی و گاو.[4]

2ـ مکان مناسب:[5]

مکان خوب برای مطالعه باید آرام و بی سر و صدا باشد، ساده و بی‌پیرایه باشد، صندلی و محل نوشتن نرم و راحت باشد، از نظر سرما و گرما در حد متعادل باشد. از نور کافی برخوردار باشد. در ضمن مکان مناسب مکانی است که از اکسیژن کافی و هوای تازه برخوردار باشد، محیط مطالعه معدود و کوچک نباشد بلکه حدالمقدور در مکان‌های باز و وسیع مطالعه کنید.

3ـ زمان مناسب:

به طور کلی بهترین زمان برای مطالعه زمانی است که به انجام مطالعه در آن زمان تمایل دارید. مطالعه بلافاصله پس از خواب شبانگاهی، باز دهی مطلوب ندارد، چون به علت ترشح هورمون «سوماتوتروپین» که اثرات آن تا دقایقی پس از بیداری وجود دارد، در یادگیری اختلال ایجاد می‌کند. مثلاً بچه مریض است، و گریه می‌کند، یا مثلاً ساعت 5 بلیط قطار دارد و آقا از ساعت 4 الی 5/4 مشغول مطالعه می‌شود اما دقت ندارد که این اوقات مناسب نیستند.[6]

4ـ قلم و کاغذ و کتاب مناسب:

بهتر است کاغذ، کتاب یا دفتر یادداشت و میز مطالعه از نوع برّاق و شفاف نباشد. بهترین رنگ برای نوشتن، رنگ سیاه و یا سرمه‌ای تیره است که به علت واضح بودن؛ چشم را کمتر خسته می‌کند.[7]

5ـ استعداد در موضوع خاص:

اگر فردی استعداد، علاقه و درک فسلفی ندارد ولی نسبت به روان شناسی درک بالایی دارد و یا نسبت به مکانیکی استعداد و علاقه درک خیلی بالاتری دارد، لازم است رشته مکانیکی یا روان شناسی را انتخاب کند و اسرار به گزینش رشته فلسفی صحیح نیست. یا اگر فردی روحیه و شخصیت درونگرا دارد رشته جامعه شناسی انتخاب درستی نیست چون در جامعه شناسی باید با جمع در ارتباط باشد و این رشته با شخصیت برونگرا سازگاری دارد. لذا مطالعات خود را باید در زمینه‌هایی که استعداد خاصی در آن داریم متمرکز کنیم.

6ـ توزیع مناسب زمان یاد سپاری:

از نظر روان شناسان هر چه زمان یاد سپاری کوتاه‌تر باشد بهتر است، مثلاً اگر به جای مطالعه‌ی زبان بیگانه در یک روز به مدت 7 ساعت این مطالعه در هفت روز هر روز به مدت یک ساعت صورت گیرد، میدان بهره‌وری مطالعه بیشتر خواهد بود.[8]

7ـ یادداشت برداری خواننده با زبان خودش:

هر کسی، دسته‌ای از اصطلاحات را معمولاً در گفتار و نوشتار خود به کار می‌برد، به این واژه‌ها، واژگان فعال می‌گویند. مطلبی که با واژگان فعال بیان شود، هم دقیق‌تر فهمیده می‌شود و هم در ذهن دوام و ثبات بیشتری پیدا می‌کند. پس بهتر است مطالب علمی را پس از این که خوب یاد گرفتیم با زبان و قلم خاص خودمان به طور خلاصه بنویسیم.

8ـ استراحت در کنار مطالعه:

در نظر داشته باشید که حد فاصل زمانیِ مجاز برای مطالعه مداوم که امکان کسب بازدهی مطلوب را فراهم می‌کند، بین 10 تا 45 دقیقه است. پس از انجام این میزان مطالعه، باید حدود 5 تا 10 دقیقه استراحت نمود.[9] برای برخی ممکن است چند دقیقه بازی با دوستان یا قدم زدن در پارک، رفتن به پشت بام، نگاه به آسمان و... امری مطلوب باشد. مهمترین و ساده‌ترین حالت استراحت UTC است که به حالت مراقبه بنشینیم و به تنفس عمیق بپردازیم. با انجام تنفس عمیق غذا و اکسیژن کافی به مغز و سایر اعضا می‌رسد و از بروز خستگی جلوگیری می‌کند و سبب تجدید قوا و کسب انرژی می‌شود. در ضمن فاصله چشم از سطح نوشته نباید کمتر یا بیشتر از 30 سانتیمتر باشد.

9ـ صرف غذا و مطالعه:

بلافاصله بعد از غذا خوردن نباید مطالعه کرد؛ زیرا به علت شروع فعالیت دستگاه گوارشی و هجوم خون به معده و احشای داخلی از میزان جریان خون در مغز کاسته می‌شود و آمادگی برای مطالعه کمتر می‌شود در ضمن از اصول تغذیه سالم و مناسب غافل نباشید.[10]

10ـ ورزش و مطالعه:

در اثر مطالعه؛ خون بیش از همه در مغز و کاسه سر گردش کرده و اختلالاتی در گردش خون به وجود می‌آید؛ باید با انجام ورزش یا کارهای بدنی، باعث استراحت مغز و اعصاب شد و از اختلال در تغذیه و اشکال در دفع سموم مغز جلوگیری کرد.[11]

نرم افزارهای مطالعه موفق

1ـ احساس نیاز و انگیزه بالا نسبت به موضوع:

اگر انسان نسبت به چیزی احساس نیاز کند به دنبال آن خواهد رفت (بدون اجبار) مثلاً فردی را در نظر بگیرید که ساعت 12 شب تا 2 نصف شب مشغول استفاده از رایانه است، چه موضوعی؟ سی‌دی پزشک خانواده و... چرا؟ چون بچه‌اش گوش درد شدید گرفته لذا احساس نیاز پیدا کرده تا در این زمینه مطالعه کند (حتی در نیمه شب). اگر کسی بیشترین استعداد فراگیری علمی را داشته باشد ولی انگیزه و تمایلی برای آموختن آن نداشته باشد، هرگز موفق نمی‌شود. انگیزه قوی داشتن برای مطالعه سبب می‌شود که فرد همه مشکلات را در طریق مطالعه تحمل کند و به درجات کمال برسد[12] پس باید بدانیم این موضوع یا رشته چه نیازی از ما را برطرف می‌کند و چه پیامدهای مثبتی برای ما دارد و چه پیامدهای منفی‌ای را از ما دور می‌کند.

2ـ پشتیبانی:

به مثال زیر توجه کنید: دختر خانمی رفته در اتاق مطالعه‌اش که 1 ساعت مطالعه کند و پدر یک فنجان چای و مقداری میوه و شکلات می‌برد و در می‌زند و... در نتیجه او 3 ساعت درس می‌خواند.

روشن است که امثال این حمایت‌ها فرد را به مطالعه تشویق می‌کند. همچنین رابطه عاطفی مطالعه کننده با محل مطالعه، کتاب و محتوا و اساتید آن فن و همکلاسی‌ها نقش مؤثر در یادگیری دارد.

3ـ حال و حوصله:

یعنی پیش از شروع به مطالعه و یادگیری، سر حال و آماده این کار باشید و تا پایان مطالعه آن حال را حفظ نمائید. برای این منظور سعی کنید با ایجاد آرامیدگی عضلانی به خود آرامش دهید و به هر گونه اضطراب غلبه کنید و افکار مثبت را جانشین افکار منفی کنید. در صورت لزوم به تفریح و استراحت بپردازید[13] برای این منظور می‌توانید به کتاب شیوه‌های غلبه بر اضطراب و رسیدگی نوشته مسعود جان بزرگی چاپ سمت رجوع فرمائید.

4ـ روح و روان آرام:

روح و روان سالم به عنوان یکی از ابزارهای اساسی برای مطالعه موفق می‌باشد لذا اگر از نظر روحی در وضعیت مناسب نیستیم یا مشکلی داریم ابتدا به درمان خود در این زمینه بپردازیم سپس مطالعه را آغاز کنیم. کسی که آرامش روحی ندارد علاوه بر این که خیلی چیزها را از دست می‌دهد، چیز جدیدی دستش نمی‌آید.

5ـ مشخص کردن هدف و داشتن برنامه منظم:

اگر هدف از مطالعه را مشخص نکنید بعد از مدتی به کاری دیگر یا موضوع دیگری بپردازید یا هر چه به دست‌تان برسد مطالعه می‌کنید سرانجام از مطالعه سودی نمی‌برید پس اول باید اهداف نهایی و سپس اهداف میانی نزدیک خود را مشخص کنید و در هر مرحله از مطالعه، ارزیابی کنید که تا چه حد در رسیدن به هدف، موفق بوده‌اید، و در کنار آن لازم است هر شخصی برای خویش برنامه ریزی کند.


 

چون شخص به نواقص و معایب خویش بیشتر آگاه است. برنامه ریزی بلند مدت در ارتباط با اهداف نهایی و برنامه ریزی معین مدت در ارتباط با اهداف میانی و قریب.

6ـ روش صحیح مطالعه کردن:

بسیاری از افراد بدون آن که توجه کنند. شیوه مطالعاتی غلطی را در پیش گرفته‌اند، لذا از کار و تلاش خود راضی نبوده و ثمره‌ای نمی‌گیرند. پس بنابراین باید اول یکی از روش‌های صحیح مطالعه را آموخت و به آن عمل نمود برای این منظور می‌توانید از کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده است استفاده کنید.[1]

نیروی معنویت

بهتر است انسان مطالعه‌اش را با نیت انجام دهد و از خداوند عالم بخواهد که به او نیروی جسمی و ذهنی‌ای دهد که به درک صحیح و بهتری از مطالب نائل آید و او را در رسیدن به اهداف خود کمک کند و مطالعه خود را با دعای مطالعه شروع کند.[2]

خدایا مرا از تاریکی‌های وهم و خیالات خارج گردان و به نور فهم و دانایی گرامی‌دار. بار الها درهای رحمتت و خزائن علومت را به رویم بگشا.[3]

8ـ همنشینی با اهل علم

در روایت‌ها آمده که نشست و برخاست‌ها اثر بخش‌اند و انسان در این محافل رنگ همنشین خود را می‌گیرد به همین خاطر از سوی پیامبر(ص) سفارش شده که خالطِ الحکماء و جالس الکُبَراء با حکیمان و اندیشمندان که نشست و برخاست کنید و با بزرگان همنشینی نمایید همچنین مطالعه زندگی افراد موفق و الگو قرار دادن برنامه و شیوه‌ی آنها می‌تواند ما را در مطالعه موفق‌تر کند همچنین علما به پیش مطالعه قبل حاضر شدن سر کلاس درس اهمیت می‌دهند و درس استاد را پس از تدریس مطالعه فردی می‌کنند و بعد به شکل گروهی با یکدیگر بحث علمی می‌کنند. این مذاکره‌ای علمی نقش زیادی در حفظ مطالب، تثبیت آنها و علاقه به آموختن ایجاد می‌کند این شیوه یکی از موفق‌ترین شیوه‌ها و مورد تأیید روان شناسان تربیتی است.

9ـ سئوال کنید

اسلام ما را به تأمل، تفکر، مشورت با متخصص و سئوال برای کشف حقیقت دعوت و تشویق می‌کند وقتی انسان خود تأمل کرد و مسأله‌ای را از جهات مختلفی بررسی کرد ولی توانست جوابی برای آن پیدا کند لازم است که از افراد متخصص سئوال کند به همین خاطر پیامبر عزیز اسلام (ص) فرزند سائلِ العلما[4] سئوالات خود را از علما بپرسید.

10ـ بنویسیم

روایات زیادی ما را دعوت کرده‌اند که برای این که در مطالعه تدریس، تحقیق و نگهداری علوم موفق باشیم آنها را بنویسیم[5]

تذکر:
در احادیث و منابع اسلامی مطالبی جالبی در این زمینه وجود دارد که به جهت اختصار بحث از بیان آنها صرف نظر کردیم. از جمله کتاب‌هایی که نکات ارزنده‌ای در خدمت شما می‌گذارد کتاب آداب تعلیم و نظم در اسلام است این کتاب ترجمه گزارش گونه‌ای از کتاب منیه المرید فی آداب المفید و المستفید نوشته شهید ثانی است که توسط دکتر سید محمد باقر حجتی نگارش شده است.

 

[1] . سوره علق, مطالعه روشمند, ص5-6, قم: انتشارات پارسیان, 1379, چاپ اول.
[2] . خادمی، عین الله، مطالعه روشمند، ص5 ـ 6، قم: انتشارات پارسایان، 1379، چاپ اول.
[3] . همان, ص 5-6.
[4] . ری شهری, محمدی, احادیث پزشکی, حسین صابری 1384, دارالحدیث, قم؛ ص142-147 (اقتباس)
[5] . همان، ص83.
[6] . همان، ص77.
[7] . همان، ص87.
[8] . همان، ص75.
[9] . همان، ص78.
[10] . همان، ص88.
[11] . همان، ص88.
[12] . محدثی، جواد، روش‌ها، 1373، خم، ص15.
[13] . موگهی، عبدالرحیم، روش مطالعه و تلخیص، چاپ اول، 1361، ناشر نمایشگاه نشر کتاب، ص65.


[1] . ر.ک: روش‌های یادگیری و مطالعه نوشته دکتر علی اکبر سیف، نشر دوران، یا کتاب مطالعه روشمند، نوشته عین الله خادمی، انتشارات پارسایان قم.
[2] . برای یاد گرفتن این دعا می‌توانید به فهرست مطالب کتاب شریف مفاتیح الجنان مراجعه فرمائید.
[3] . آداب تعلیم و تعلم در اسلام، نگارش دکتر سید محمد باقر حجتی، 1359، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ص96.
[4] . همان، ص96.
[5] . همان، ص482. اکتب و حب علمک فی اخوانک، امام صادق (ع) فرمودند: بنویس و علمت را میان برادران ایمانی‌ات منتشر کن. بی‌تردید یکی از عواملی که باعث موفقیت در تحصیل می‌گردد تدریس و بیان مطالب برای دیگری است که این خود باعث تمرکز قوای فکر می‌گردد.


.: Weblog Themes By Pichak :.





تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
فال حافظقالب وبلاگقالب وبلاگگالری عکسفاگالری عکس آلامتو